Sipas një analize të publikuar nga The Guardian, çmimet e naftës tejkaluan 100 dollarë për fuçinë për shkak të luftës SHBA-Izrael me Iranin, duke nxitur frikën për pasojat në ekonominë botërore dhe rritjen e inflacionit.
Ekonomistët paralajmërojnë se një konflikt i gjatë në rajonin kyç të eksportit të energjisë mund të ndikojë seriozisht në standardet e jetesës globalisht.
Sa lart mund të shkojnë çmimet e naftës?
Në të hënën, çmimi i naftës arriti 119 dollarë për fuçinë, niveli më i lartë që nga pushtimi i Ukrainës nga Rusia në shkurt 2022. Analistët paralajmërojnë se mbyllja e vazhdueshme e Sundit të Hormuzit mund ta shtyjë çmimin afër 150 dollarëve për fuçinë, mbi rekordin e vitit 2008 prej 145.29 dollarë.
Ky kanal i ngushtë transporton një të pestën e naftës dhe gazit të lëngshëm të botës dhe një të tretën e plehrave më të përdorura globalisht. Goldman Sachs thotë se bllokada e efektshme e Iranit ka ndikim 17 herë më të madh se goditja maksimale e prodhimit rus të naftës në prill 2022.
Analistët theksojnë se sa lartë do të shkojnë çmimet varet nga koha e bllokadës dhe aftësia për të devijuar eksportet. Arabia Saudite ka nisur të drejtojë naftën drejt porteve të Detit të Kuq, por shumica e eksportuesve mbeten të bllokuar. Depot e naftës në Gjirin Persik po mbushen, duke rrezikuar mbylljen e fushave të mëdha nafte dhe duke zgjatur krizën energjetike.
Pasojat për inflacionin
Çmimi i lartë i naftës vjen në një moment të ndjeshëm për ekonominë globale. Bankat qendrore po përfundonin normalizimin e normave të interesit pas ciklit më agresiv të fundit, por konflikti me Iranin mund të detyrojë rritjen e normave të huadhënies.
Rritja e kostove të energjisë do të ndikoje çmimet e konsumatorëve, faturat e energjisë për familjet, dhe kostot për bizneset që do të transmetohen përmes zinxhirëve globalë furnizimi. Megjithatë, ekspertët shpresojnë të shmangin inflacionin e lartë si në vitet 1970.
Jim Reid nga Deutsche Bank thekson: “Ekonomia globale është më pak e ndjeshme ndaj shokut energjetik se 50 vjet më parë. Ekonomitë janë më pak të varura nga energjia dhe tregjet e punës janë më fleksibël.”
Rreziku i recesionit global
Rritja e inflacionit pas pandemisë Covid dhe pushtimit të Ukrainës nga Rusia ka shtrirë familjet dhe bizneset deri në limite. Një rritje e re e inflacionit mund të ulë kërkesën e konsumatorëve dhe aktivitetin ekonomik, duke rritur rrezikun e stagflacionit – rritje çmimesh pa rritje të ekonomisë.
Ian Stewart, ekonomist kryesor i Deloitte në MB, paralajmëron: “Çmimet e larta të naftës dhe gazit janë shenja të problemeve ekonomike. Historikisht, rritjet e energjisë kanë shkaktuar recesione në Perëndim.”
Si mund të reagojnë qeveritë?
Shtetet e G7 kanë deklaruar se janë gati të lëshojnë rezervat emergjente të naftës për të zbutur shqetësimet e furnizimit. SHBA dhe Kina kanë rritur rezervat e tyre, ndërsa vendet europiane, më të varura nga importet e energjisë, pritet të ndihen më shumë nga kriza.
Qeveritë do të jenë nën presion për të përmirësuar sigurinë energjetike, duke përshpejtuar kalimin në ekonomi me karbon të ulët dhe investimet në energji të rinovueshme. Një pjesë e madhe e fokusit do të jetë edhe në mbështetjen financiare emergjente për familjet dhe bizneset e goditura nga faturat e larta të energjisë, ndërsa nivelet e borxhit kufizojnë mundësitë e qeverive për të financuar skema të reja.
Ekspertët paralajmërojnë: “Kjo është ndoshta kriza më e madhe e furnizimit dhe logjistikës së energjisë në historinë moderne,” përfundon analiza e The Guardian.
