Sllovakia, e cila ka 5.4 milionë banorë, prodhon pothuajse një milion makina në vit.
Ky numër është i vogël në krahasim me prodhuesit më të mëdhenj në botë, siç është Kina, e cila prodhon një shifër mbresëlënëse prej 31 milionë makinash në vit. Megjithatë, Sllovakia është prodhuesi numër një për frymë në raport me madhësinë e popullsisë së saj, siç raportohet nga BBC. Sllovakia, zyrtarisht Republika Sllovake, është një republikë në Evropën Qendrore. Vendi kufizohet me Republikën Çeke dhe Austrinë në perëndim, Poloninë në veri, Ukrainën në lindje dhe Hungarinë në jug. Popullsia e saj është 5,413,813, sipas një vlerësimi zyrtar për vitin 2025. Kryeqyteti dhe qyteti më i madh i vendit është Bratislava, dhe qyteti i dytë më i madh është Košice në lindje. Është anëtare e Grupit të Vishegradit, Bashkimit Evropian, NATO-s, Organizatës Botërore të Tregtisë dhe Kombeve të Bashkuara. Fabrika gjigante e Kia-s në Zilina të Sllovakisë mund të prodhojë 350,000 makina në vit. Kjo është fabrika evropiane e prodhuesit korean të makinave Kia, pak jashtë qytetit të Zilinës në Sllovakinë veriore. Sipas Kia-s, ajo përfaqëson një investim prej 2.5 miliardë eurosh.
Volkswagen gjithashtu prodhon makina në Sllovaki. Po kështu bëjnë edhe Stellantis dhe Jaguar Land Rover. Volvo do të hapë një fabrikë makinash elektrike në Sllovaki në vitin 2027. Fabrika gjigante sllovake e Kia-s është baza e saj kryesore evropiane e prodhimit në Zilina.
“Që kur isha fëmijë, makinat kanë qenë pasioni im”, thotë punëtori 48-vjeçar i linjës së montimit Marcel Pucon, një nga 3,700 punonjësit në fabrikën e Kia-s. “Tani jam pjesë e ekipit dhe mund të ndërtoj makina, kështu që kjo është një punë ëndrrash”, shton ai. Marcel jetoi në Irlandën e Veriut dhe Angli përpara se të kthehej në Sllovakinë e tij të lindjes për të punuar këtu.
Në seksionin e izolimit të dyerve të linjës së montimit, 23-vjeçarja Simona Krnova foli gjithashtu me korrespondentin e BBC-së. Ajo studioi administrim biznesi përpara se të vinte në fabrikë. Nuk është puna e ëndrrave të saj, por tha se ka anët e saj të mira. “Gjysma e familjes sime punon këtu, kështu që doja ta provoja. Më pëlqejnë njerëzit”, vuri në dukje ajo. Sa i përket pagës së saj, ajo fiton 1,300 euro në muaj. “Mirë krahasuar me kompanitë e tjera”, theksoi ajo, duke shtuar se kjo shumë do të rritet më vonë. Kia thotë se paga mesatare në fabrikën e saj në Sllovaki është 2,400 euro në muaj.
Kjo është dukshëm më e lartë se paga mesatare mujore në të gjithë ekonominë e vendit, e cila, sipas shifrave zyrtare, ishte 1,403 euro në vitin 2023, siç thekson BBC. Por, në të njëjtën kohë, është dukshëm më e ulët se mesatarja në të gjithë BE-në, e cila është 3,417 euro.
Simona tha se është krenare që Sllovakia prodhon kaq shumë makina. “Më pëlqen fakti që falë kësaj, prodhimi këtu mbështet shoqërinë tonë”, theksoi ajo. Pothuajse të gjithë ata që punojnë në fabrikën e Kia-s janë sllovakë. Prania koreane përbëhet nga disa dhjetëra drejtues të lartë që jetojnë në një komunitet të ndërtuar posaçërisht me porta në periferi të një fshati disa kilometra larg, sipas BBC-së.
Kur Sllovakia ishte pjesë e Republikës Socialiste Çekosllovake, makinat që prodhonte ishin, sipas standardeve perëndimore, me cilësi të dobët, të zhurmshme, me efikasitet të lartë karburanti dhe të ngadalta. Por pas Revolucionit të Kadifenjtë të vitit 1989, Volkswagen filloi të investonte në prodhuesin çekosllovak të makinave Skoda në vitin 1991. Deri në vitin 2000, ajo zotëronte të gjithë kompaninë. Volkswagen ndërton modele VW dhe Skoda në Sllovaki.
Prodhues të tjerë të huaj makinash kanë filluar gjithashtu të investojnë në kombet e reja të Republikës Çeke dhe Sllovakisë, dy pjesët e ish-Çekosllovakisë pas ndarjes së saj në vitin 1993, raporton BBC.
Eksperti i automobilave Peter Prokop thotë se në atë kohë, kostot e punës në Sllovaki ishin 20% e atyre në Gjermani. Kreu i Give Management Consulting, një firmë me seli në Mynih që këshillon klientët në sektorin e automobilave, Prokop shton se Sllovakia ende ka një avantazh të konsiderueshëm në kosto. “ Nga njëra anë, ka ende paga më të ulëta. Do të thoja se 60% e pagave në Perëndim janë të njëjta. Por ka edhe produktivitet të lartë. Pra, është padyshim konkurruese ”, vëren ai.
Tregu më i madh për makinat e prodhuara në fabrikë është Mbretëria e Bashkuar, ku Kia tani është marka e katërt më e shitur pas VW, BMW dhe Ford, sipas BBC.
Spanja, Italia dhe Gjermania janë tregjet e tjera më të mëdha në Evropë për makinat Kia.
Drejtori ekzekutiv në largim i Kia Europe, Mark Hendrich, thekson se industria e makinave të Sllovakisë përfiton gjithashtu nga vendndodhja qendrore e vendit: “Sllovakia është vërtet në zemër të Evropës, me lidhje mjaft të mira me tregjet kryesore.”
Përqindja e lartë e prodhimit të energjisë me karbon të ulët në Sllovaki, nga energjia hidroelektrike te ajo bërthamore, dhe përdorimi në rritje i burimeve të rinovueshme do të thotë gjithashtu se makinat elektrike të vendit janë të pranueshme për nivele më të larta të zbritjeve qeveritare kur klientët i blejnë ato, siç është subvencioni i makinave elektrike në Mbretërinë e Bashkuar.
Një tjetër avantazh i madh i Sllovakisë është rrjeti i saj i dendur i furnizuesve të automobilave. Rreth 360 kompani punojnë për industrinë e automobilave. “Baza e furnizuesve është e madhe”, thotë Hendrich, duke shtuar se “kjo është thelbësore”.
Kia nuk donte të jepte hollësi mbi stimujt që mori nga qeveria sllovake për të filluar prodhimin në vend në vitin 2006, siç raporton BBC. Megjithatë, Hendrich tha se mori një kredi tatimore prej 29 milionë eurosh për të transformuar linjat e saj të prodhimit sllovake për automjetet e reja elektrike, kostoja totale e të cilave arriti në 108 milionë euro.
Qeveria sllovake ofron këto stimuj për prodhuesit e automjeteve sepse përfitimet për vendin janë të mëdha.
“Ka pasur një ulje të madhe të papunësisë dhe një rritje të ndjeshme të fuqisë ekonomike të rajonit të Žilina-s falë Kia-s “, thotë kryetari i bashkisë së qytetit, Peter Fiabane. “Sot, më shumë se 20,000 njerëz janë të punësuar drejtpërdrejt nga Kia dhe kompani të tjera të lidhura me Kia-n përmes prodhimit”, shton ai.
Hendrich gjithashtu thekson cilësinë e punëtorëve të disponueshëm në Sllovaki. Në Shkollën Teknike të Žilina-s, 100 studentë po marrin pjesë në një “program të dyfishtë” të financuar nga Kia, duke alternuar midis studimit dhe punës në fabrikë. Në Universitetin e veçantë të Žilina-s, rreth 400 të diplomuar gjejnë punë të lidhura me industrinë e automobilave çdo vit, raporton BBC. Ndërsa Sllovakia po udhëheq, edhe vendet e tjera të ish-Bllokut Lindor kanë parë prodhues makinash perëndimorë dhe aziatikë të hapin fabrika. Republika Çeke ka Hyundai, Toyota dhe VW, ndërsa Polonia ka Toyota, Stellantis dhe VW.
Ndërkohë, Audi, Mercedes-Benz dhe Suzuki kanë fabrika në Hungari, Ford dhe Renault në Rumani dhe Ford në Serbi. Të gjitha tërhiqen nga pagat e ulëta, një traditë e industrisë dhe punëtorët e arsimuar.
