Me pak fjalë, David R. Anderson, diplomati i shquar amerikan i viteve të tetëdhjeta (pos tjerash, ai ka qenë Ambasador i SHBA-së në ish-RSFJ), pati përshkruar gjendjen në Kosovë, në gjysmën e dytë të viteve të nëntëdhjeta, pas Konferencës së Daytonit (1995), dhe para shpërthimit të luftës në Kosovë (në vitin 1998).
I pyetur, prej autorit të këtij shkrimi se si mund të parashikojë zhvillimet në Kosovë, veçmas duke i krahasuar ato me situatën në Bosnjë dhe Hercegovinë, pas imponimit amerikan të paqes në Bazën ushtarake Wright – Patterson, Anderson pati thënë atëherë: “E di mirë çka do të ndodhë nesër në Bosnjë dhe Hercegovinë, por nuk e di dot çka do të bëhet me këtë shtet pas disa viteve (a do të mbijetojë ky shtet). Në rastin e Kosovës, nuk e di çka do të ndodhë nesër në vendin e juaj, por e di fare mirë çka do të bëhet me ju pas disa viteve” (një ardhmëni e qartë, jashtë shtetit të atëhershëm të RFJ-së).
Çuditërisht, duket që ky krahasim midis ditëve dhe viteve, gjegjësisht të ndërlidhjes së rrjedhës kohore me atë të zhvillimeve politike, të bie ndërmend kur këto ditë përpiqemi të analizojmë raportet në mes të Kosovës dhe Serbisë, së pari në dritën e një menaxhimi të ri të krizës në këto raporte, dhe së dyti, kur e ndërlidhim atë me fazën finale, të shumëpritur dhe disa herë të paralajmëruar që do të duhej të konkludohej me Marrëveshjen bazike (si po quhet tash e disa javë), në mes të Kosovës dhe Serbisë.
Pra, në ri-leximin e kësaj deklarate largpamëse të Ambasadorit Anderson, mund të thuhet: ‘Nuk dimë çka do të ndodhë nesër në këtë përplasjen e këtyre ditëve në raportet në mes të Kosovës dhe Serbisë, por e dimë shumë mirë se si do të merr fund dialogu midis përfaqësuesve të Kosovës dhe Serbisë…’.
Pra, në një mënyrë apo tjetrën, Serbisë nuk i ka mbetur shtegdalje tjetër pos që sa më parë që është e mundur, të pajtohet me një fakt të pamohueshëm dhe të pakthyeshëm që Kosova është shtet i pavarur. Dhe që çdo Marrëveshje e Kosovës dhe Serbisë, do ta konfirmojë pavarësinë e Kosovës.
Me atë të moçmen popullore ndër ne: Mund të ketë vonim, por jo edhe shpëtim…
Çlirimi i Kosovës ka ndodhur në vitin 1999. Shteti i Kosovës është shpallur në vitin 2008.
Ka mbetur vetëm të dihet se kur do të nënshkruhet kjo Marrëveshja bazike në mes të Kosovës dhe Serbisë për normalizimin e marrëdhënieve në mes të këtyre dy shteteve.
Zatën, krejt çka ka ndodhur në periudhën e fundit të dialogut, nga pranvera e vitit të kaluar e deri në vjeshtën e këtij viti, përfshirë këtu edhe ngjarjet e fundit, nuk ka si të mos shërbejë si mësim për të gjithë faktorët vendimmarrës ndërkombëtarë (siç themi shpesh të gjithë).
Ky kryemësim është: Nuk mund të vazhdohet më me një dialog të paqartë dhe të pacak në Bruksel, apo kudoqoftë, të autoriteteve të Kosovës dhe të Serbisë. Duhet, sa më parë që është e mundur, duke iu përmbajtur një afati kohor që njeh muaj e jo më vite, të mbërrihet tek Marrëveshja bazike e Kosovës dhe Serbisë, e cila do të shënojë fundin e një kontesti historik i cili siç u theksuar tashmë, ka marrë atë formën e ditur për të gjithë, (edhe për vet udhëheqësinë e Serbisë), si në aspektin ushtarak (viti 1999), në atë politik (viti 2008), dhe në atë të drejtësisë ndërkombëtare (viti 2010, Mendimi i njohur këshilldhënës i ICJ-së, Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë).
Për më shumë, domosdoshmëria e përmbylljes së këtij dialogu, i është qepur zhvillimeve të njohura në luftën e Rusisë në Ukrainë. Nuk ka kurrfarë dyshimi, në Washington, në Bruksel dhe gjetiu në Perëndim, që kontinenti i Evropës do të duhej një herë e mirë të sigurojë paqen dhe stabilitetin afatgjatë.
Nuk ka aspak dyshim që bërja e një Marrëveshjeje në mes të Kosovës dhe Serbisë, është një kontribut i madh për përmbushjen e këtij synimi të Amerikës dhe të Bashkimit Evropian.
Nuk ka stabilitet dhe paqe në rajonin e Ballkanit Perëndimor, pa këtë Marrëveshje në mes të Kosovës dhe Serbisë.
Ky është çelësi i paqëtimit të kësaj pjese të Evropës.
Për këtë shkak, e gjithë skena politike e Kosovës duhet të përqendrohet në arritjen e këtij synimit të përbashkët të Washingtonit, Brukselit dhe Prishtinës.
