Pas një ndërprerjeje prej gati dy dekadash, të rinjtë kroatë po thirren sërish për shërbim ushtarak. Pse e ndryshoi Kroacia vendimin për të hequr shërbimin ushtarak? A do ta ndjekin shembullin vendet e tjera ballkanike?
Viti i ri sjell me vete një sfidë të vjetër në një formë të re për të rinjtë në Kroaci. Në ditët e para të vitit 2026, rreth 1.200 prej tyre kanë marrë letra që i njoftojnë se janë thirrur për dy muaj shërbim ushtarak.
Ata janë brezi i parë që përballet me shërbimin ushtarak të detyrueshëm që kur ai u hoq në vitin 2008, një vit para se Kroacia t’i bashkohej NATO-s.
Në atë kohë, ideja ishte të profesionalizohej forca e armatosur dhe të braktisej shërbimi kombëtar i detyrueshëm.
Tani, me vetëm Hungarinë që e ndan Kroacinë nga Ukraina, perspektiva e një konflikti të armatosur duket tepër e afërt.
Një dron i humbur, ndoshta ukrainas por kurrë i identifikuar zyrtarisht, u rrëzua në kryeqytetin kroat, Zagreb, në vitin 2022. Ai nuk shkaktoi shumë dëm, por padyshim që i bëri njerëzit të mendojnë.
Mbështetje e gjerë për rikthimin e shërbimit ushtarak të detyrueshëm
Qeveria kroate kuptoi se mund të mbështetej vetëm në më pak se 15,000 personel ushtarak aktiv. Përpara zgjedhjeve parlamentare të vitit 2024, ajo propozoi rikthimin e shërbimit ushtarak të detyrueshëm për meshkujt që kishin braktisur shkollën.
Ministri i Mbrojtjes, Ivan Anušić, tha se kjo do t’u ndihmonte të rinjve të ndryshonin “zakonet e tyre të këqija” dhe t’i përgatiste ata për “çdo kërcënim të madh”.
Anketat treguan mbështetje të gjerë për idenë, me shtatë nga dhjetë kroatë në favor. Votuesit rizgjodhën partinë HDZ, e cila tani e ka zbatuar këtë politikë. Legjislacioni i nevojshëm u miratua shpejt në Parlament në tetorin e kaluar, me 84 deputetë në favor dhe vetëm 11 kundër.
Pak protesta
Ministria e Mbrojtjes nuk humbi kohë në kontaktimin e grupit të parë të rekrutëve, me pak ose aspak protesta.
“Nuk shoh asnjë pengesë për shërbimin ushtarak të detyrueshëm,” thotë Gordan Akrap, rektor i zëvendësuar i Universitetit të Mbrojtjes dhe Sigurisë “Franjo Tudjman” të Kroacisë.
“Do të ketë më shumë njerëz që duan të jenë pjesë e kësaj sesa mund të regjistrohen, sepse në momentin e tanishëm numri është i kufizuar,” shton ai.
“Disa grupe populiste të majta ekstreme thonë se duhet të investojmë në kopshte dhe gjëra të tilla. Por e vërteta është se dikush duhet t’i mbrojë kopshtet, mënyrën tonë evropiane të jetesës dhe demokracinë tonë, dhe në fund të fundit, këtë mund ta bëjë ushtria.”
Një tendencë më e gjerë në të gjithë rajonin
Rihyrja në fuqi e shërbimit ushtarak të detyrueshëm në Kroaci është pjesë e një tendence më të gjerë në vendet që ishin pjesë e Jugosllavisë.
Disa prej tyre kanë qenë duke konsideruar rikthimin e një forme të shërbimit të detyrueshëm, si një rikthim në ditët e regjimit socialist të Josip Broz Titos.
Në atë kohë, të rinjtë duhej të shërbenin për një vit në Ushtrinë Popullore, e cila krijoi një forcë luftarake të konsiderueshme. Pak para se vendi të fillonte të shpërbëhej në vitet 1990, dy të tretat e forcave tokësore ishin rekrutë, me një milion rezervistë të trajnuar të tjerë në dispozicion.
Pas luftërave jugosllave
Vendet e pavarura që dolën nga luftërat jugosllave të viteve 1990 hoqën gradualisht shërbimin ushtarak të detyrueshëm.
Sllovenia ishte e para që hoqi shërbimin e detyrueshëm ushtarak në vitin 2003; rekrutët e fundit serbë përfunduan shërbimin e tyre në vitin 2010.
Me perspektivën — ose, në rastin e Sllovenisë dhe Kroacisë, arritjen — e anëtarësimit në BE, dukej se kishte pak nevojë për një lloj force ushtarake që kërkonte nga të rinjtë e vendit të kalonin muaj trajnimi.
Por edhe para pushtimit të Ukrainës nga Rusia, situata po fillonte të ndryshonte. Sllovenia po e diskuton rivendosjen e shërbimit ushtarak të detyrueshëm Në vitin 2020, partitë që formuan qeverinë e re nacionaliste të djathtë të Sllovenisë përfshinë rivendosjen e shërbimit ushtarak në marrëveshjen e tyre të koalicionit. Kryeministri i saj, Janez Jansa, u bë i famshëm si ministër i Mbrojtjes gjatë luftës dhjetëditore të pavarësisë së Sllovenisë në vitin 1991.
Ai deklaroi se forcat e armatosura të vendit, me vetëm 7.000 trupa, nuk mund ta mbronin më vendin nga një sulm dhe u ankua se të rinjtë nuk dijnë si të përdorin armët.
Qeveria aktuale e qendrës së majtë e Robert Golobit nuk e ka përqafuar këtë ide, por zgjedhjet parlamentare janë planifikuar për në mars dhe partia SDS e Jansa-s kryeson në sondazhet e opinionit.
A do ta ndjekë Serbia shembullin?
Në Serbi, qeveria ka diskutuar për disa vjet mundësinë e futjes së shërbimit ushtarak të detyrueshëm. Kanë kaluar disa afate pa u rekrutuar askush, por kjo mund të ndryshojë këtë vit, pasi ministri i Mbrojtjes Bratislav Gasic thotë se së shpejti legjislacioni do të paraqitet në Parlament.
Ndërsa vendet në rajon po rrisin shpenzimet e tyre ushtarake dhe po punojnë për të rritur personelin, lind pyetja e vjetër nëse pjesa tjetër e Evropës duhet të shqetësohet për Ballkanin.
Toby Vogel nga qendra kërkimore Këshilli për Politikën e Demokratizimit beson se mundësia e një konflikti të vërtetë mbetet e vogël.
“Aspekti ushtarak i gjithë kësaj është kryesisht një çështje përgatitjeje, më shumë sesa planifikimi konkret, dhe sigurisht jo planifikimi ofensiv,” i tha ai DW. “Serbia nuk do të sulmojë Kroacinë, dhe Kroacia nuk do të pushtojë Serbinë.”
“Në një situatë ku mjedisi i përgjithshëm është i paqëndrueshëm dhe i paparashikueshëm, mendoj se qeveritë ndoshta po veprojnë me kujdes duke marrë masa parandaluese dhe duke vendosur elementët e nevojshëm për të ndjekur një qasje më strategjike ndaj çështjeve ndërkombëtare,” tha ai. “Por është një rikthim në të kaluarën.” /DW
