Shkruan: Blerim Shala
Kushdo që ka lexuar libra të shumtë për atë periudhën në historinë evropiane e cila i paraprinë shpërthimit të Luftës së Dytë Botërore (veçmas prej ardhjes së Adolf Hitlerit në pushtet në Gjermani, në vitin 1933), mbërrin te një konkludim i njëjtë: Lufta e madhe, kryekëput për shkak të politikës naziste, ka qenë e paevitueshme dhe e pashmangshme, si reflektim i synimeve të Hitlerit, si dhe të një Evrope perëndimore e cila ishte ende e rraskapitur nga Lufta e Parë Botërore.
Të mos harrojmë: Vetëm 21 vjet i ndajnë dy luftëra botërore. Madje, ka mendimtarë të shquar, si Henry Kissinger, i cili ka theksuar që kemi të bëjmë me një luftë të re tridhjetëvjeçare në Evropë (ajo e para ka qenë në vitet 1618-1648), e cila lidhë vitin 1914 (kur nisi Lufta e Parë Botërore) me vitin 1945 (kur përfundoi Lufta e Dytë Botërore).
Sidoqoftë, jo vetëm qytetarët anekënd kontinentit të vjetër, por në masë të madhe edhe elitat politike të shteteve kryesore evropiane, nuk e kuptonin dot atëbotë çfarë tragjedie ishte në përgatitje e sipër në Berlin. Apo, edhe nuk donin të shihnin çfarë ishte fare e qartë: Që një tjetër luftë do t’i ndodhë Evropës.
Në teori, Gjermania naziste ka mundur të ndalet, por jo më në vitet 1938, 1939, por disa vite më parë. Berlini ka qenë ende larg sigurimit të armatimit ofenziv. Ushtarakisht, Britania e Madhe dhe Franca, në ato vitet e para kur Hitleri ishte kancelar, do të mund t’ia impononin atij respektimin e kufizimeve ushtarake, të cilat ishin definuar në Traktatin e Versailles. Por, Londra dhe Parisi (Washingtoni ishte atëherë shumë larg zhvillimeve në Evropë), vlerësuan që Hitleri nuk do të shkojë aq larg, dhe në anën tjetër, e dinin që popullata e tyre nuk do luftë.
Me atë të moçmen, ‘kur thehet qerrja, rrugët gjinden’, ngjau historia e njohur për të gjithë ne.
Amerika, pas vitit 1945, mbeti në Evropë, si forcë ushtarake, politike, financiare, ekonomike, teksa nga lindja në Evropën qendrore depërtoi Bashkimi Sovjetik.
Kjo fjalia e fundit, me siguri që do t’i pëlqente, si një gjendje eventuale ushtarake dhe politike e kohës së sotme, Vladimir Putinit, Presidentit të Rusisë. Zatën, kur ai ia mësyu para më shumë se dy viteve Ukrainës, flitej me të madhe, nga ana e bashkëpunëtorëve të tij që si të merr fund kjo luftë (me pushtimin e plotë të Ukrainës, i cili duhej të bëhej për disa ditë, më së shumti dy javë), duhet të organizohet një Konferencë e re e Jaltës, në mes të Rusisë dhe Amerikës për caktimin e Zonave të interesit rus dhe amerikan në Evropë.
Evropa, në atë vizionin e Putinit, duhet të ndahet në mes të SHBA-së dhe Rusisë.
Natyrisht, Evropa dhe Bota e vitit 2024 dallojnë shumë prej asaj të vitit 1944, kur Amerika, Britania e Madhe dhe Bashkimi Sovjetik, vendosën se si do të duhej të dukej Rendi evropian dhe ndërkombëtarë pas përfundimit të luftës.
Çfarë megjithatë është e përbashkët në mes të dy situatave, asaj të viteve të tridhjeta të shekullit të kaluar dhe kësaj të dekadës së tretë të këtij qindvjeçari, është rreziku real, i matshëm, për një luftë të re të madhe evropiane në mes të Rusisë dhe Perëndimit.
Putini dëshiron të zgjerojë sa më shumë që është e mundur, kah Perëndimi, shtetin e tij. Ai llogaritë që herët a vonë, demokracitë edhe ashtu të brishta perëndimore, do të jenë të gatshme të bëjnë marrëveshje me te, e cila do t’i ofronte atij koncesione të ndjeshme territoriale, jo vetëm në Ukrainë, por edhe në Moldavi.
Tek e mbramta, analizat e tij bazohen edhe në zmbrapsjen evidente të muajve të fundit të shteteve kryesore të Perëndimit kur bëhet fjalë për ndihmën ushtarake për Kijevin zyrtar.
Putin nuk mërzitet për viktimat e shumta të forcave të tij në front. Ai nuk ka opinion publik. Ai nuk ka demokraci. Ai nuk e ka të rrezikuar pushtetin prej askujt. Vetëm vdekja mund ta ndalë atë.
Ai është vendimmarrësi i vetëm në Moskë.
Në këto rrethanat e jashtëzakonshme çfarë është lufta, demokracitë, me vendimmarrjen e tyre edhe ashtu të ndërlikuar (me qëllim të vetëm për të pamundësuar keqpërdorimin e pushtetit), e kanë shumë më vështirë të përballen me autokracitë. Kjo punë dihet që prej Luftës së Peleponezit (në mes Athinës dhe Spartës), e këndej.
Në anën tjetër, Evropa dhe Amerikanë kanë sivjet zgjedhje që do të mund të kthejnë përmbys partneritetin trans-atlantik, të cilin me mund e këndelli Administrata e Presidentit Biden prej vitit 2021.
Duket që ky vit do të jetë shumë i rëndë për Perëndimin. Dhe për ne, si Kosovë, sepse ne jemi pjesë e Perëndimit.
