Nivelet e detit po rriten më shpejt se në çdo moment tjetër në 4,000 vitet e fundit, duke theksuar nevojën urgjente për veprime “globale dhe lokale”.
Hulumtimet e reja kanë paralajmëruar se ndryshimet klimatike dhe aktivitetet njerëzore po nxisin rritjen e përmbytjeve, e cila përbën një kërcënim serioz përmbytjesh për qytetet e mëdha anembanë botës.
Siç raportohet, ndërsa rritja e nivelit të deteve është një problem global, Kina përballet me një “kërcënim të dyfishtë”, pasi qytetet e saj më të mëdha dhe më të rëndësishme ekonomikisht janë veçanërisht të prirura për t’u fundosur.
Sa shpejt po rriten nivelet e detit?
Shkencëtarët në Universitetin Rutgers shqyrtuan mijëra të dhëna gjeologjike nga burime të ndryshme, duke përfshirë shkëmbinjtë koralorë të lashtë dhe mangrovët, të cilët shpesh përdoren si një “arkiv natyror” i niveleve të detit në të kaluarën .
Ata rindërtuan ndryshimet e nivelit të detit që datojnë pothuajse 12,000 vjet më parë, në fillim të Holocenit, epoka gjeologjike aktuale që filloi rreth 11,700 vjet më parë, pasi mbaroi epoka e fundit e madhe e akullnajave.
Të botuara në revistën Nature, gjetjet tregojnë se që nga viti 1900, nivelet globale të detit janë rritur me një normë mesatare prej 1.5 milimetrash në vit.
Sipas Yucheng Lin, i cili kreu hulumtimin, ky ritëm tejkalon çdo periudhë shekullore në të kaluarën për mijëvjeçarë.
Pse po rriten nivelet e detit?
Studimi përshkruan dy “forca kryesore” që po nxisin përshpejtimin e rritjes së nivelit të detit: zgjerimi termik dhe shkrirja e akullnajave.
Ndërsa ndryshimi i klimës rrit temperaturën e planetit, oqeanet po thithin më shumë nxehtësi dhe po zgjerohen.
Në të njëjtën kohë, shtresat e akullit në rajonet polare po shkrihen me ritme të papara, duke shtuar më shumë ujë në oqeane.
“Ngrohja e oqeanit bën që të zërë më shumë vëllim dhe akullnajat të reagojnë më shpejt sepse janë më të vogla se shtresat e akullit, të cilat shpesh janë sa madhësia e kontinenteve”, thotë Lin.
“Po shohim gjithnjë e më shumë përshpejtim në Grenlandë tani.”
Bëhet e ditur se shtresa e akullit e Grenlandës humbi 80 miliardë ton akull gjatë 12 muajve nga shtatori 2023 deri në gusht 2024, duke shënuar vitin e 28-të radhazi që ka humbur më shumë akull sesa prodhon.
Aktualisht një nga burimet më të mëdha të ujit të ëmbël në botë, shtresa e akullit e Grenlandës përmban ujë që do të shkaktonte ekuivalentin e 7.4 metrave të rritjes globale të nivelit të detit.
Për çdo centimetër të rritjes së nivelit të detit, rreth gjashtë milionë njerëz në planet janë të ekspozuar ndaj përmbytjeve bregdetare.
Një ‘krizë bregdetare’
Studiuesit paralajmërojnë se deltat – rajone të sheshta dhe pjellore që janë afër ujit – do të goditen më rëndë nga rritja e niveleve të detit .
Këto zona përdoren shpesh për bujqësi, transport dhe zhvillim urban, që do të thotë se zhdukja e tyre mund të shkaktojë dobësi në zinxhirin global të furnizimit.
“Një rritje prej centimetrash e nivelit të detit do të rrisë shumë rrezikun e përmbytjeve në delta”, shton Lin.
“Këto zona nuk janë të rëndësishme vetëm në nivel vendas, por janë edhe qendra ndërkombëtare prodhimi.”
Edhe pse studimi u përqendrua në Kinë, Lin argumenton se të njëjtat mësime mund të zbatohen në qytetet e mëdha, duke përfshirë New Yorkun, Xhakartën dhe Manilën, të cilat janë ndërtuar në fusha bregdetare të ulëta dhe përballen me rreziqe të ngjashme.
