Një seri hulumtimesh të publikuara këtë vit nga portali i fokusuar në gazetarinë investigative, Buletini Ekonomik ka zbuluar se vendi i origjinës së shumicës së megavatëve të energjisë elektrike të importuar në Kosovë në vitin 2024 dyshohet se është entiteti i Republikës Serbe në Bosnjë e Hercegovinë.
Hulumtimet hedhin dritë mbi debatin që ka shpërthyer ditëve të fundit rreth energjisë së importuar dhe rolit të kompanisë tregtuese të energjisë, EFT, e cila është në pronësi të Vuk Hamoviqit, një manjati serb të sektorit energjetik.
Të dhënat e publikuara në këtë seri hulumtimesh, një pjesë e të cilave janë të bazuara në burime zyrtare, tregojnë se kompania EFT e Vuk Hamoviqit nuk ka shitur energji elektrike në Kosovë, por ka shfrytëzuar kapacitetet e transmisionit të Kosovës për tranzit: bartjen e energjisë në tregje të tjera – Maqedoni, Shqipëri apo Mal të Zi.
Por, biznesi i Hamoviqit ka zotëruar të gjitha linjat e transmisionit që kishin destinacion Kosovën në vitin 2024, tregojnë të dhënat e publikuara nga Buletini Ekonomik.
EFT (Energy Financing Team), në pronësi të Hamoviqit, mori nën kontroll linjën interkonektive Shqipëri-Kosovë si pjesë e një skeme të organizuar që si qëllim kryesor kishte “bllokadën” e rrugëve tregtare Kosovë-Shqipëri, zbuluan hulumtimet e Buletinit Ekonomik.
Përpos linjës interkonektive Kosovë-Shqipëri, e cila ndodhet në kuadër të bursës shqiptare të energjisë ALPEX, EFT-ja bleu edhe të drejtat e kapacitetit ndërkufitar mes Kosovës dhe Malit të Zi e Kosovës dhe Maqedonisë së Veriut.
Kapcitetet blihen në ankandet e realizuara nga Zyra e Ankandeve në Podgoricë (SEE CAO), tregojnë të dhënat pranë kësaj platforme.
Përmes “bllokimit” të linjave interkonektive të Kosovës me vendet përrreth, EFT-ja shkaktoi “fyt të ngushtë” të rrugëve tregtare të energjisë. Kjo situatë e çoi çmimin për bartje të rrymës në Kosovë deri në 800 euro për megevatë në orë.
Ndonëse EFT-ja nuk u përfshi direkt në shitblerje të energjisë elektrike në Kosovë në vitin 2024, kompania e Vuk Hamoviqit dyshohet se ka lidhje të ngushta me Noa Energy Trade, një kompani që realizoi profite rekorde gjatë vitit 2024 në këtë treg.
Të gjithë akterët e energjisë në Kosovë, KEDS, KESCO dhe KEK realizuan shkëmbime tregtare të energjisë me Noa Energy Trade, një kompani në pronësi të biznesmenit shqiptar Gentian Sula.
Të dhënat zyrtare pranë ZRRE-së dëshmojnë se në vitin 2024, KESCO bleu rrymë në vlerë mbi 62 milionë euro prej kompanisë Noa Energy Trade, kurse prej ALPEX-it, me linjat interkonektive të “bllokuara” nga zotërimi i kapaciteve të saj prej EFT-së, bleu një sasi minimale, vetëm 359 MWh, apo 47 mijë e 993 euro.
Edhe, Korporata Energjetike e Kosovës kreu biznes më shumë me Noa Energy Trade sesa që e shfrytëzoi bursën shqiptare ALPEX në vitin 2024.
Më shumë se gjysmën e tepricave të energjisë, kryesisht të krijuara gjatë natës, KEK-u i shiti përmes kontratave bilaterale me tregtarë të energjisë duke i shmangur bursat, ku edhe këtu dominon kompania Noa Energy Trade.
Prej 45.7 milionë euro sa është vlera e tepricave, një sasi prej 255,889 MWh apo në vlerë 16.7 milionë euro, i bleu kompania Noa Energy Trade, kurse sasia tjetër prej 206,353 MWh apo 16.1 milionë euro, u tregtua përmes bursës ALPEX, tregojnë të dhënat zyrtare të publikuara nga Buletini Ekonomik.
Sipas të dhënave mbi të cilat hodhi dritë seria e hulumtimeve të portalit, energjia elektrike e shitur në Kosovë nga Noa Energy Trade dyshohet se vend të origjinës e ka entitetin e Republikës Serbe në Bosnjë e Hercegovinë.
EFT-ja e Vuka Hamoviqit dhe Noa Energy Trade e Gentian Sulës kanë bashkëpunim të afërt me njëra-tjetrën, tregon një hulumtim i Buletinit Ekonomik. Hamoviqi i kontrollon linjat e interkonuksionit të Kosovës, ndërsa Sula kryen biznes brenda vendit, sipas hulumtimeve.
Në Republikën Serbe të BiH-së, kompania e grupi i biznesit të Vuk Hamoviqit posedon një termocentral të vetin të quajtur “Stanari”. Rreth 15 për qind e konsumit në Bosnje mbulohet nga termocentrali Stanari.
Përveç termocentralit Stanari, i cili është në funksion që nga viti 2016, EFT-ja, nën udhëheqjen e Vuk Hamović, aktualisht po ndërmerr ndërtimin e dy impianteve të energjisë së rinovueshme në Republikën Srpska (RS) në bashkëpunim me partnerë kinezë.
Shkrimet e publikuara gjatë muajve maj dhe qershor në Buletinin Ekonomik tregojnë sesi bursa shqiptare ALPEX, e themeluar për t’iu kundërpërgjigjur investimeve agresive të Kinës në Serbisë dhe entitetin serb të BiH-së, doli “jashtë lojës” përmes skemës në të cilën u përfshinë EFT-ja dhe tregtarët e tjerë të energjisë.
Shteti, përmes mekanizmave të saj, ZRRE-së dhe KOSTT-it, nuk bëri asnjë hap drejt parandalimit të kësaj skeme.
