Ish-presidenti i Kosovës, Hashim Thaçi, duhet të përballet para një tribunali të posaçëm në Hagë për krime të dyshuara lufte. FAZ ka mundur ta intervistojë me shkrim.
Hashim Thaçi, ish-presidenti i Kosovës, pret këtë vit vendimin e tribunalit të posaçëm të Hagës, i cili po shqyrton rolin e tij në luftën me Serbinë. Si ish-zëdhënës i “Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës” (UÇK), ai akuzohet për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit. FAZ ka mundur ta intervistojë me shkrim Thaçin, por pa mundësi pyetjesh shtesë dhe vetëm me kushtin që shkëmbimi të publikohet pa ndryshime. Në numrin e FAZ të 11 prillit 2026 si dhe në FAZ.NET, deklaratat e Thaçit vendosen në një kontekst më të gjerë; këtu dokumentojmë vetëm shkëmbimin. Në versionin e dërguar nga Tribunali i Hagës, disa pyetje fillestare janë bashkuar. Avokatët e Thaçit kanë hequr një pyetje për mbrojtjen e dëshmitarëve.
FAZ: Zoti Thaçi, ju lutem pranoni fillimisht ngushëllimet e mia të vonshme për vdekjen e babait tuaj. Supozoj se kjo humbje duhet të ketë qenë veçanërisht e rëndë, pasi nuk keni mundur të merrni pjesë në varrimin e tij. Në një nga intervistat tuaja të mëparshme keni deklaruar se nuk keni ndërmend të ktheheni në politikë nëse liroheni nga akuzat dhe ktheheni si njeri i lirë në Kosovë. A është kjo e vërtetë? A ka përfunduar përgjithmonë jeta politike e Hashim Thaçit?
Unë i vlerësoj sinqerisht fjalët tuaja për vdekjen e babait tim. Ishte një humbje e madhe për familjen time dhe për mua personalisht. Tani ndodhem në vitin e gjashtë të paraburgimit dhe ende pres një vendim gjykate. Fakti që nuk munda të marr pjesë në varrimin e babait tim dhe t’i jap atij nderimet e fundit më ka lënduar thellë, një dhimbje që do ta mbaj për gjithë jetën.
Ju pyesni nëse jeta ime politike ka përfunduar. Unë e shoh garën politike pas meje, por jo jetën time politike. Si qytetar i lirë i Kosovës do t’i shërbej edhe në të ardhmen publikut dhe shtetit. Përkulem para popullit të Kosovës, i cili për dy dekada më ka dhënë besim, respekt dhe mbështetje për vizionin tim politik. Mirënjohje të thellë shpreh edhe ndaj partnerëve tanë ndërkombëtarë që kanë bashkëpunuar ngushtë me mua për të realizuar vullnetin e qytetarëve për liri dhe pavarësi. Ndihem i përmbushur në karrierën time politike.
FAZ: Ekipi juaj i mbrojtjes argumenton se brenda UÇK-së nuk ka pasur zinxhir të qartë komandues, gjë që do të thotë se ju dhe të bashkakuzuarit nuk mund të mbani përgjegjësi për krimet e kryera në terren, pasi nuk kishit kontroll mbi to. Disa dëshmitarë në procesin tuaj e kanë mbështetur këtë pikëpamje. Nga ana tjetër, edhe vetë avokatët tuaj nuk e mohojnë se disa anëtarë të UÇK-së kanë kryer krime lufte. Nëse këto krime kanë ndodhur, por nuk ka pasur përgjegjësi komanduese – kush duhet të gjykohet në vend tuajin dhe të bashkakuzuarve?
Unë i mbështes plotësisht argumentet që ekipi im i mbrojtjes ka paraqitur në gjykatë pas konsultimit me mua. Dhomat e Specializuara për Kosovën (KSC) janë në fakt mekanizmi i katërt ndërkombëtar, pas Tribunalit Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë (ICTY), si dhe gjykatave të UNMIK-ut dhe misionit të BE-së EULEX. Secili prej këtyre institucioneve ka hetuar në mënyrë të gjerë ngjarjet e viteve 1998 dhe 1999 në Kosovë dhe ka nxjerrë përfundime për përgjegjësinë për abuzimet.
Qëllimi i krijimit të Dhomave të Specializuara të Kosovës (KSC) ishte hetimi i pretendimeve të raportit të Dick Martyt, veçanërisht akuzave për trafikim organesh – akuza që, sipas pretendimeve, kishin origjinë nga përfaqësues rusë në Këshillin e Europës.
Në të kundërt, aktakuza jonë dhe çështja e prokurorisë speciale nuk përmban asnjë nga këto pretendime. As edhe një përmendje të vetme. Këto akuza ishin të rreme dhe u konsideruan nga KSC si të pabazuara për hetim të mëtejshëm. Edhe gjenerali Clark, në dëshminë e tij, i quajti këto akuza pjesë të një fushate dezinformimi ruse.
Siç dihet, rusët më vonë kanë përdorur akuza të ngjashme edhe kundër Ukrainës në kuadër të strategjisë së tyre të agresionit.
Disa kohë më parë më vizitoi në Hagë profesori Daniel Serëer. Më vonë ai shkroi se edhe ai kishte mbështetur krijimin e një tribunali për raportin e Dick Marty-t, por se situata i dukej si një “kurth”. Ai tha se Kuvendi i Kosovës mendoi, ashtu si unë dhe ai, se fokusi i gjykatës do të ishte kryesisht te akuzat për trafikim organesh.
Ai shtoi se gjykata të tilla duhet të sjellin drejtësi, jo ndëshkim mbi bazë mashtrimi, dhe se asnjë lëvizje çlirimtare në të ardhmen nuk do të pranonte një gjykatë të tillë.
Shpresa jonë tani është që ky proces të sjellë të vërtetën, drejtësinë dhe dinjitetin. Jam i bindur se gjyqtarët e kanë dëgjuar dhe parë të vërtetën. Pyetja e vetme që mbetet është çfarë do të bëjnë ata me të.
FAZ: Shteti i Kosovës shpenzon shumë para për të akuzuarit në Hagë, për shembull duke paguar vizitat e familjarëve. A duhet që shteti i Kosovës nga buxheti i tij të paguajë edhe kompensime për viktimat e krimeve të kryera nga anëtarët e UÇK-së?
Aktualisht kjo nuk ndodh. Mbështetja e Kosovës për personat që përballen me proces gjyqësor në Hagë, përfshirë ndihmën bazë humanitare si vizitat familjare, pasqyron besimin tonë se çdo njeri meriton dinjitet dhe një proces të drejtë gjyqësor. Kjo është praktikë normale në shoqëritë demokratike.
Në të njëjtën kohë, Kosova nuk i ka harruar kurrë viktimat. Institucionet tona tashmë kanë krijuar mekanizma për t’i mbështetur ato. Ndërsa Kosova vazhdon të zhvillohet, qëllimi është të ndihmohen të gjithë ata që kanë vuajtur dhe vazhdojnë të vuajnë.
Pak vende në botë kanë marrë përsipër një përgjegjësi të tillë.
Edhe nëse disa anëtarë të UÇK-së kanë kryer krime, shkalla e tyre nuk mund të krahasohet me atë që kanë kryer forcat serbe të sigurisë dhe njësitë paramilitare në Kosovë në vitet 1998/99.
FAZ: A ekziston rreziku që procesi kundër jush dhe të bashkakuzuarve të shtrembërojë pamjen historike të asaj që ndodhi në vitet ’90 në Kosovë, duke krijuar përshtypjen se të dy palët kanë kryer krime të njëjta?
Kjo është një shqetësim i drejtë që e ndan shumica dërrmuese e njerëzve në Kosovë dhe më gjerë. Ngjarjet e viteve ’90 janë të dokumentuara mirë. Kjo nuk është çështje interpretimi, por pjesë e fakteve të dokumentuara nga arkivat diplomatike, organizatat ndërkombëtare, tribunale dhe vëzhgues në terren.
Të ashtuquajturat “prova” të fabrikuara gjatë epokës së Millosheviqit nuk duhet të përdoren në asnjë gjykatë si fakte të vërteta. Shumë prej tyre shërbenin për ndikim politik, jo për të vërtetën.
Nëse e pranojmë këtë, nuk do të na habiste nëse pretendime të ngjashme të fabrikuara nga Putini në të ardhmen përdoren kundër presidentit Zelensky dhe rezistencës ukrainase.
Ndryshe, Kosova nuk ka sulmuar kurrë asnjë pëllëmbë territori serb.
Duhet të kemi parasysh se njerëzit në Kosovë luftuan kundër shtypjes, duke luftuar për të drejtën e tyre njerëzore për të ekzistuar. Ishte çështje mbijetese.
Ky proces nuk duhet të përdoret për të rishkruar historinë apo për të zbehur vuajtjet reale të një populli.
FAZ: Procesi kundër jush dhe të bashkakuzuarve tuaj ka rëndësi të madhe edhe për Perëndimin. Nëse shpalleni fajtor, kjo do të nënkuptonte se Perëndimi (NATO) ka bashkëpunuar me një kriminel lufte gjatë bombardimit të Serbisë në vitin 1999. A ndjeni njëfarë nervozizmi te disa aktorë në Perëndim përballë një rezultati të tillë të mundshëm?
(Shënim personal për sqarim: Sipas mendimit tim, ndërhyrja e NATO-s në vitin 1999 ishte e justifikuar dhe e domosdoshme – nëse ka diçka, ajo erdhi me vite vonesë.)
Madeleine Albright shkruan në kujtimet e saj se në Rambuje ju nuk mund të merrnit vendime plotësisht në mënyrë të pavarur, por duhej të mbanit vazhdimisht kontakt me UÇK-në në Kosovë për të pyetur se cilat kompromise mund të pranonit dhe cilat jo. Kjo duket si një tregues tjetër se pushteti juaj nuk ishte aq i madh sa pretendon aktakuza. A do ta përdorni këtë argument në mbrojtjen tuaj?
Ndërhyrja e NATO-s më 1999 u bazua në vlera perëndimore si liria, të drejtat e njeriut dhe mbrojtja e jetës njerëzore. NATO erdhi në ndihmën tonë sepse kuptoi situatën tonë dhe vuajtjet nën Millosheviqin.
Në konferencën e Rambujesë në 1999, delegacioni ynë pranoi paqen, ndërsa Serbia zgjodhi luftën, shtypjen dhe spastrimin etnik.
Unë i shpreh mirënjohje të thellë Madeleine Albright-it, Richard Holbrooke dhe Robert Dole, të cilët nuk janë më gjallë – ata do të ishin dëshmitarë të jashtëzakonshëm në këtë proces.
Ata e kuptuan kontekstin dhe qëllimet e Kosovës, si dhe synimet e Millosheviqit për spastrime etnike dhe gjenocid.
Serbia sulmoi Kosovën dhe populli i Kosovës bëri rezistencë. Pa rezistencën dhe ndërhyrjen e NATO-s, Kosova sot nuk do të ekzistonte. Shqiptarët e Kosovës nuk do të ekzistonin.
Njerëzit në Kosovë bënë atë që çdo popull i shtypur do të bënte për të mbijetuar.
FAZ: Ju nuk keni qenë aktiv në politikë për gjysmë dekade, por natyrisht bota nuk ka qëndruar në vend. Në intervistën tuaj të parë nga burgu keni thënë se duhet të arrihet një paqe e qëndrueshme me Serbinë, me njohje reciproke si një marrëveshje juridikisht e detyrueshme. A mund të shpjegoni se çfarë synonte të arrinte i ashtuquajturi shkëmbim territoresh mes Serbisë dhe Kosovës në këtë drejtim? Fjala “shkëmbim” nënkupton edhe “ndërrim”. Por a ka qenë ndonjëherë realisht në diskutim një “shkëmbim” (territori) mes jush dhe Aleksandar Vuçiqit? A ishte ndonjëherë temë një “shkëmbim” i Mitrovicës së Veriut, Leposaviqit, Zveçanit dhe Zubin Potokut me Luginën e Preshevës mes jush dhe Vuçiqit? Apo “shkëmbimi” parashihte që Kosova të hiqte dorë nga veriu në këmbim të njohjes nga Serbia? Po e bëj këtë pyetje sepse nuk kam gjetur asnjë deklaratë të Vuçiqit ku ai të ketë lënë të kuptohet se Serbia, nën udhëheqjen e tij, do ta njihte Kosovën. Kur e kam diskutuar këtë personalisht me të, ai ka qenë po aq i paqartë. Cili do të kishte qenë atëherë elementi serb i planit të shkëmbimit? Pavarësisht kontekstit: a është e vërtetë që sidomos Angela Merkel ishte kundër idesë së shkëmbimit?
Qëllimi im kryesor ka qenë paqja e qëndrueshme mes Kosovës dhe Serbisë, e cila i lejon të dyja vendet të ecin përpara dhe Kosovës integrimin e plotë ndërkombëtar. Është e papranueshme t’u lihen brezave të ardhshëm çështje të pazgjidhura.
Përpjekja ime ka qenë gjithmonë zgjidhja diplomatike brenda kushtetutës së Kosovës, në bashkëpunim me aleatët tanë kryesorë.
Bashkimi Europian ka luajtur rol në dialogun teknik me Serbinë, por përparimi është i mundur vetëm kur përfshihen edhe Shtetet e Bashkuara.
Pesë vitet e fundit kanë qenë të humbura për Kosovën në raport me BE-në dhe SHBA-në. Sanksionet ndaj institucioneve të Kosovës më shqetësojnë. Marrëdhëniet e mira me aleatët strategjikë janë në interesin kombëtar të Kosovës.
FAZ: A do t’i këshillonit partisë suaj të dikurshme, PDK-së, që të hyjë në ndonjë formë koalicioni apo bashkëpunimi me Vetëvendosjen e Albin Kurtit, për të tejkaluar bllokadën aktuale në Kosovë?
Prioriteti im është procesi gjyqësor. Por në përgjithësi, në Kosovë duhet gjithmonë të vendosen interesat e qytetarëve mbi interesat e partive.
FAZ: Presidenti amerikan Donald Trump dhe i dërguari i tij Richard Grenell kanë kritikuar ashpër prokurorin Jack Smith, i cili ka ngritur akuza si ndaj jush ashtu edhe ndaj Trumpit. A mendoni se Smith është një mjet politik?
Në këtë fazë mund të them vetëm një parim: ligji nuk duhet të përdoret kurrë si mjet politik.
Kosova e ka parë gjithmonë Perëndimin si model të demokracisë dhe sundimit të ligjit. Këto janë standardet që përpiqemi t’i zbatojmë edhe në shoqërinë tonë.
