Për aleatët e Amerikës, lufta e presidentit Donald Trump në Iran, tashmë në muajin e saj të gjashtë, duket se po shkon drejt një humbjeje strategjike, shkruan The New York Times.
Ata shqetësohen se paaftësia e Shteteve të Bashkuara për ta shndërruar epërsinë ushtarake në një Iran të ndryshuar në mënyrë të qëndrueshme ka shfaqur një dobësi që Rusia dhe Kina do ta mirëpresin. Për më tepër, objektivat e Trump mbeten të parealizuara dhe ushtria amerikane po përballet me mungesë të armëve kyçe që i nevojiten për ta ruajtur shtrirjen e saj globale.
Për momentin, Irani duket i vendosur nën një qeveri më radikale, programet e tij bërthamore dhe të raketave balistike janë dëmtuar, por jo shkatërruar, ndërsa Ngushtica e Hormuzit është praktikisht nën kontrollin e tij. Lufta i ka lënë si Shtetet e Bashkuara ashtu edhe Izraelin në pozita më të dobëta – duke fajësuar njëri-tjetrin për situatën e krijuar.
Raketat dhe dronët iranianë jo vetëm që kufizojnë trafikun nëpër ngushticë dhe dëmtojnë infrastrukturën ekonomike të prodhimit të energjisë të vendeve aleate, por vazhdojnë gjithashtu t’i kërcënojnë bazat amerikane në të gjithë Lindjen e Mesme dhe kanë vrarë ose plagosur ushtarakë amerikanë.
Me ndryshimin e objektivave të Trump, Washingtoni po humbet besueshmërinë si në aspektin ushtarak ashtu edhe në atë diplomatik, thanë analistët. Mënyra se si është zhvilluar lufta forcon përshtypjen se Shtetet e Bashkuara janë një faktor i paparashikueshëm i çrregullimit global, thanë ata.
Lufta mund të evoluojë, por deri tani rezultati ka qenë “një humbje strategjike dhe një turp”, tha Robin Niblett, ish-drejtor i institutit kërkimor Chatham House në Londër. “Për aleatët e SHBA-së dhe ata që mbështeten te SHBA-ja për sigurinë e tyre, kjo është një konfirmim se nuk mund t’u besosh Shteteve të Bashkuara”.
Edhe nëse Republika Islamike shembet, shtoi ai, “njerëzit nuk do ta harrojnë se siguria dhe e ardhmja e tyre u vunë në pikëpyetje nga një politikë e jashtme amerikane e paparashikueshme dhe e lëkundur”.
Aleatët europianë kujtojnë zotimin e Trump për ta marrë Groenlandën nga një aleat i NATO-s dhe kërcënimet e tij për t’u larguar nga aleanca nëse aleatët e tjerë nuk do t’i përmbushnin objektivat e tij për shpenzimet ushtarake. Aleatët në Lindjen e Mesme e shohin sigurinë e tyre të cenuar nga kjo luftë, edhe pse janë tepër të lidhur me Washingtonin për të hequr dorë nga partneriteti me Shtetet e Bashkuara. Megjithatë, ata tashmë po marrin masa paraprake, duke kërkuar të përmirësojnë marrëdhëniet me Iranin dhe të forcojnë lidhjet me Europën, Kinën dhe Rusinë, tha Ali Vaez, drejtor i projektit për Iranin në International Crisis Group.
Shumë vende nuk e pëlqenin rendin global siç ishte, tha Niblett, por të paktën ekzistonte një rend. “Tani Amerika e ka konfirmuar veten si një forcë e çrregullimit dhe të gjithë po nxjerrin mësime prej saj, duke u përpjekur të jenë më pak të varur”, tha ai. “Askush nuk dëshiron t’i nënshtrohet një politike të jashtme që ndryshon vazhdimisht drejtim dhe nuk i njeh kufijtë e saj, dhe kjo është një humbje strategjike”.
Vaez përmendi zhvillime të tjera të fundit si dëshmi se Shtetet e Bashkuara kanë humbur besueshmërinë si garantuese e sigurisë së aleatëve të tyre, përfshirë ndryshimin e papritur të kërkesave nga Trump javën e kaluar, pasi njoftoi një marrëveshje historike bërthamore me Arabinë Saudite.
“Sauditët bëjnë një marrëveshje bërthamore me Trumpin, të cilën ai e tërheq brenda 24 orëve”, tha Vaez. “Kjo është kriza e besueshmërisë së SHBA-së. As fuqisë së saj ushtarake dhe as premtimeve të saj diplomatike nuk mund t’u besohet”.
Trump ka argumentuar se është jetike të parandalohet Irani nga sigurimi i një arme bërthamore dhe se ai përfundimisht do t’i dorëzohet forcës superiore. Në fund, tha ai të premten, pret që Irani ta kuptojë se nuk mund të përballojë më goditje dhe do të negociojë sipas kushteve amerikane.
“Do t’i godasim. Do t’i godasim shumë fort”, tha Trump. “Në një moment, ata do të thonë: ‘Thjesht nuk mund ta durojmë më’”.
Por ai po humbet besimin që kishte tek iranianët, duke u ankuar se ata “gjithmonë duan të bisedojnë”, por nuk e mbajnë fjalën pas negociatave. “Do të dobësohen”, tha ai, “dhe pastaj do të shuhen”.
Lufta e Dytë Botërore i la Shtetet e Bashkuara më të forta brenda vendit dhe me më shumë ndikim jashtë tij. Por që atëherë, bilanci ushtarak i Amerikës ka qenë i përzier. Kundërshtarët më të gatshëm t’i përballonin koston dhe vuajtjet e konfliktit, si në Vietnam, Irak dhe Afganistan, ia dolën t’i mbijetonin Shteteve të Bashkuara.
Edhe kjo luftë në Iran mund të përfundojë në mënyrë të ngjashme, me Washingtonin që gjen një arsye të mjaftueshme për t’i kufizuar humbjet dhe për t’u tërhequr.
Konflikti tashmë “e ka minuar efektin parandalues dhe besueshmërinë e SHBA-së, ka acaruar aleatët e Amerikës dhe ka kënaqur kundërshtarët e saj”, tha Aaron David Miller, ish-negociator amerikan dhe tani bashkëpunëtor i lartë në Carnegie Endowment for International Peace. “Dhe nëse Ngushtica e Hormuzit bie nën ndikimin dhe kontrollin e Iranit, kjo nuk do të përbëjë asgjë më pak se një humbje strategjike”.
Një mungesë e rëndë e municioneve thelbësore të mbrojtjes ajrore, si raketat Patriot, po ka një efekt dytësor në Ukrainë dhe po u tregon Rusisë dhe Kinës – si edhe NATO-s – se Shtetet e Bashkuara, të paktën për disa vite, do të jenë më pak të afta si për të furnizuar sërish aleatët e tyre, ashtu edhe për të zhvilluar një luftë të zgjatur.
