Që nga fillimi i agresionit rus në Ukrainë në shkurt të vitit 2022, më shumë se 75 figura të rëndësishme nga radhët politike, ushtarake dhe biznesore në Rusi kanë humbur jetën në rrethana të dyshimta dhe të paqarta. Analistët thonë se këto vdekje janë pjesë e një strukture të njohur të politikës së lartë ruse – ku frika, kontrolli dhe eliminimi i kundërshtarëve janë mjete të zakonshme të ruajtjes së pushtetit.
Edhe pse për shkak të mbylljes së informacionit nuk ka një numër të saktë dhe të verifikuar, burime perëndimore dhe aktivistë rusë raportojnë se viktimat përfshijnë oligarkë, politikanë, zyrtarë të lartë ushtarakë dhe persona të lidhur ngushtë me strukturat shtetërore.
Vdekjet janë përshkruar nga autoritetet ruse si “vetëvrasje”, “rënie nga dritarja”, “helmime aksidentale”, “sulm në zemër” apo “tragjedi familjare”. Rasti më i fundit është ai i Roman Starovojt, ish-ministër i Transportit dhe më parë guvernator i rajonit Kursk, i cili u gjet i vdekur në një park në Odintsovo, Moskë – një zonë e njohur për banorët elitë. Sipas mediave ruse, ai ka kryer vetëvrasje me një pistoletë që, siç thuhet, ia kishte dhuruar presidenti Putin.
Viktima të tjera përfshijnë edhe figura të profilit të lartë si Jevgenij Prigozhin, udhëheqës i grupit mercenar Wagner, i cili humbi jetën në një përplasje avioni vetëm dy muaj pasi nisi një rebelim kundër Kremlinit. Ndërkaq, Ravil Maganov, president i gjigantit energjetik “Lukoil”, ra nga dritarja e një spitali në Moskë pasi kompania e tij pati shfaqur kundërshtime ndaj luftës në Ukrainë.
Lista përfshin edhe emra si Pavel Antov, Marina Jankina, Sergej Protosenja, Aleksander Tjuljakov dhe Roman Malik – të gjithë të vdekur në rrethana të cilat zyrtarisht janë përshkruar si vetëvrasje ose aksidente të pazakonshme. Raste të shumta raportohen si “rrëzime në banjo e pishina”, “rënie nga shkallët” apo “sulme të papritura në zemër”.
Megjithatë, asnjë media ruse nuk ka nisur hetime serioze për të zbuluar arsyet pas këtij numri të pazakontë vdekjesh, ndërsa zyrtarët shtetërorë kanë kufizuar reagimin në shprehje ngushëllimi, duke injoruar interesimin e mediave perëndimore.
Analistët që janë arratisur nga Rusia ngurojnë të flasin me emra, por pranojnë se këto vdekje janë pjesë e një lufte të brendshme për pushtet, kontroll mbi burimet dhe frikësim të çdo individi që shihet si kërcënim për regjimin. Vdekjet misterioze përdoren si paralajmërim për çdokënd që mund të jetë disident.
Profesori amerikan Jeffrey Winters, autor i librit “Oligarkët”, thotë se është pothuajse e pamundur që të vritet një miliarder në Rusi pa miratimin e shtetit. “Janë njerëz me truproja, shërbim të klasit të parë shëndetësor, shoferë privatë, dhe çdo lloj mbrojtjeje që paratë mund ta blejnë”, thekson ai. Sipas Winters, “duket logjike që i largon po ajo dorë që i bëri të pasur dhe të fuqishëm”.
Edhe Ukraina ka reaguar, duke përdorur këto raste për të ekspozuar brutalitetin dhe pa mëshirën e regjimit rus. Këshilltari i presidentit Zelensky, Mihajlo Podoljak, deklaroi se “në Rusi, mosbesnikëria nënkupton vdekje”.
Ekspertja e njohur e Kremlinit dhe ish-këshilltare në Shtëpinë e Bardhë, Fiona Hill, thotë se nuk duhet të biehet në kurthin e teorive të konspiracionit për çdo rast, por thekson se nuk është çudi që një regjim jo-demokratik funksionon në mënyrë jodemokratike. “Rusia është forcuar si një armik në forma që ndoshta nuk i kemi parashikuar”, deklaroi ajo për The Guardian.
BBC kishte emërtuar këtë fenomen si “Sindroma e vdekjes së papritur të rusëve me ndikim”, duke theksuar se nuk është i ri – të paktën 38 figura të lidhura me Kremlinin kanë vdekur në rrethana të dyshimta edhe para nisjes së luftës në Ukrainë.
Rasti më i famshëm është ai i Boris Berezovskit, oligarkut që u gjet i vdekur në shtëpinë e tij pranë Londrës. Hetimet britanike përjashtuan ndërhyrjen e jashtme, por publikisht shumëkush mbeti skeptik ndaj asaj përfundimi.
Ashtu si edhe sot – pak besojnë se elita ruse, me të gjithë mbrojtjen dhe pasurinë që ka, vdes rastësisht.
