Në Kosovë, numri i rasteve të reja me kancer po rritet me një ritëm shqetësues prej rreth 5% çdo vit, thotë drejtori i Klinikës së Onkologjisë në Qendrën Klinike Universitare të Kosovës (QKUK), Ilir Kurtishi.
Ai tregon se ky trend është pasojë e disa faktorëve të kombinuar, përfshirë ndotjen e ajrit, duhanpirjen, dietat e paekuilibruara dhe mungesën e aktivitetit fizik. Një tjetër element është ndërgjegjësimi më i madh i qytetarëve për kontrolle mjekësore, i cili ka ndikuar në rritjen e numrit të diagnozave.
Sipas regjistrit klinik të Klinikës së Onkologjisë, nga janari deri në fillim të korrikut 2025 janë regjistruar rreth 1.070 raste të reja me kancer.
Të dhënat zyrtare të Agjencisë së Statistikave të Kosovës tregojnë një trend pothuajse të pandërprerë të rritjes së rasteve gjatë dekadës së fundit.
Drejtori Kurtishi thekson se shumë raste vijojnë të zbulohen në faza të avancuara të sëmundjes, çka e vështirëson trajtimin. Ai përmend si faktorë shtesë infeksionet virale, përdorimin e kontraceptivëve dhe jetesën sedentare.
Ndër organet më të prekura nga tumoret malinje janë ato të sistemit tretës – si zorra e trashë dhe stomaku – por edhe gjiri dhe organet gjenitale.
Sipas të dhënave të Institutit Kombëtar të Shëndetësisë Publike të Kosovës (IKSHPK), vetëm gjatë vitit 2024 janë regjistruar 3.644 raste të reja me sëmundje malinje.
Llojet më të përhapura ishin:
Kanceri i gjirit – 640 raste (17.6%)
Kanceret e tjera të lëkurës – 587 raste (13.8%)
Kanceri i mushkërive dhe bronkeve – 312 raste (8.6%)
Kanceri i zorrës së trashë – 193 raste (5.3%)
Prej këtyre, 51.8% ishin gra dhe 48.2% burra, ndërsa grup-mosha më e prekur ishte ajo mbi 60 vjeç.
Prevalenca për vitin 2024 arriti në 288.3 raste për 100 mijë banorë, ndërsa incidenca (raste të reja) ishte 227.4 për 100 mijë banorë.
IKSHPK e lidh këtë rritje me faktorë të ngjashëm si në vendet e tjera: ndryshimet demografike, ndotja mjedisore, stili i jetesës, përmirësimi i diagnostikimit dhe raportimit, si dhe mungesa e programeve të strukturuara për parandalim dhe zbulim të hershëm.
Në pesë vitet e fundit, numri i pacientëve që trajtohen në QKUK është shtuar dukshëm, por kapacitetet nuk po arrijnë të përballojnë fluksin në rritje.
Aktualisht, Klinika e Onkologjisë ka në dispozicion vetëm 110 shtretër për pacientët që marrin kimioterapi. Trajtimi shpesh ofrohet në salla të improvizuara, ndërsa pritjet e gjata, mungesa e mjekëve dhe deficiti i barnave janë sfida të vazhdueshme.
Stafi mjekësor ka ngritur vazhdimisht zërin për më shumë investime, por edhe pse disa janë bërë, ato nuk kanë qenë të mjaftueshme për të përmirësuar ndjeshëm kushtet apo për të zbutur fluksin në rritje.
Sipas një raporti të Organizatës Botërore të Shëndetësisë të publikuar vitin e kaluar, 1 në 5 persona zhvillon kancer gjatë jetës, ndërsa 1 në 9 burra dhe 1 në 12 gra vdesin nga kjo sëmundje.
Kurtishi apelon për kontrolle të rregullta dhe diagnostikim sa më të hershëm, duke theksuar se kjo është mënyra më efikase për të rritur gjasat e trajtimit të suksesshëm. /REL
