Ish- ambasadori i Kosovës në Berlin, në një shkrim për numrin e nesërm të gazetës së madhe gjermane, Frankfurter Allgemeine, paralajmëron se stagnimi politik dhe paaftësia për të formuar qeveri kanë bërë që qytetarët të lodhen nga politika, të mos presin më asgjë dhe të zhytën në rezignim.

Sipas Cufajt, kjo gjendje e bën vendin të paralizuar, ku projektet dhe reformat nuk realizohen, infrastruktura nuk modernizohet, dhe shteti menaxhon vetëm veten, ndërsa institucionet dhe energjia shoqërore mbeten të pashfrytëzuara.

Ai foli edhe për rolin e figurës së Albin Kurti, duke thënë se ai përfaqëson stilin dhe metodën e paralizës politike

Shkrimi i plotë i përkthyer në gjuhen shqipe: 

Kosova është një vend që duket se ngec ende në “këpucët e saj të fëmijërisë demokratike”. Kur qëndrimi në vend bëhet forma e shtetit dhe paaftësia për veprim kërcënon kudo, edhe një rinëri e angazhuar nuk mund të bëjë asgjë. Tani bëhet fjalë për gjithçka ose asgjë.

Ndoshta nuk është as më e keqja që Kosova në fund të vitit 2025 gjendet përsëri para një krize. Ndoshta është edhe më keq që askujt nuk i habit më. Dëgjohet për një tjetër dështim në formimin e qeverisë në Parlament – dhe njerëzit thjesht ngritin supet. Dëgjohet për një tjetër tension diplomatik me aleatët e rëndësishëm – dhe thuhet: Po, e natyrshme. Dëgjohet për një tjetër skandal, që nuk është treguar as përfundimisht – dhe njerëzit qëndrojnë të heshtur, jo sepse nuk ka asgjë për të thënë, por nga lodhja.

Lodhja në një demokraci nuk çon në trazira apo kryengritje, por çon në tharje. Kur njerëzit janë thjesht të lodhur, ata nuk presin më asgjë nga politika. Dhe kur njerëzit nuk presin asgjë, ata zhytën në rezignim, në një “realizëm” fatal: nuk habiten më për asgjë. Kështu stagnimi bëhet forma e shtetit. Vendi shkon duke u mpirë.

Asnjë sirtar i ndarë
Për kujtesë: Kosova është një shtet i ri në një hapësirë gjeografike të vjetër. Republika është e pavarur që nga viti 2008. Por një normalitet, si ai që njihen në demokracitë e konsoliduara – shumica relativisht e qëndrueshme, institucione të besueshme, një ton i matur në debatet politike – këtu nuk ekziston. Kjo nuk varet nga “mentaliteti” i njerëzve, por është pasojë e historisë dhe gjeografisë; është rezultat i përvojës së luftës dhe një ekonomie të brishtë; dhe është rezultat i ndikimeve të jashtme, si pyetja e hapur e njohjes së Republikës së Kosovës nga të gjitha 27 vendet e BE-së dhe, mbi të gjitha, marrëdhënia e pazgjidhur me Serbinë. Politika e brendshme dhe ajo e jashtme në Kosovë nuk janë në sirtarë të ndara. Ato zhvillohen në të njëjtin hapësirë.

Më 28 dhjetor 2025 do të ketë zgjedhje, përsëri. Askush nuk ka dëshirë për një fushatë zgjedhore në fund të vitit. Por që nga zgjedhjet e fundit më 9 shkurt 2025, fituesi i supozuar nuk ka arritur të sigurojë një shumicë në Parlament. Për muaj me radhë, një qeveri komisionare ka drejtuar punët. Politika nuk ka qenë në gjendje të marrë një vendim në njërën ose tjetrën drejtim. Për të huajt kjo mund të duket si teatër i brendshëm politik. Por për një vend të vogël si Kosova, që duhet të përgjigjet për sigurinë e tij dhe për anëtarësimin në BE, kjo është një krizë ekzistenciale. Pa shumicë nuk ka qeveri, as buxhet, as planifikim afatgjatë, as reforma të domosdoshme. Ka vetëm deklarata për shtyp.

Dallimi qëndron në rrezikun e pasojave
Në zgjedhjet e shkurtit pati një fitues, por jo një victor. Partia Vetëvendosje, pavarësisht humbjeve të mëdha të votave, mbeti forca më e madhe. Por nuk mjaftoi për formimin e qeverisë, sepse në Parlament nevojiten 61 nga 120 vota. Numri 61 nuk është një detaj teknik, por kufiri i ashpër mes aftësisë për veprim dhe paralizës. Kush ka më pak se 61 vende, mund të flasë shumë, por nuk mund të qeverisë.

Vështirësitë në formimin e qeverisë nuk janë vetëm në Kosovë. Edhe në Gjermani janë përjetuar negociata të gjata koalicioni dhe më pas shumica të brishta. Dallimi qëndron në pasojat. Në Berlin, një dështim i parë në zgjedhjen e kancelarit mund të kushtojë nerva politike. Në Prishtinë, paaftësia e vazhdueshme për të formuar qeveri kushton kapital politik ndaj komunitetit ndërkombëtar dhe kohë të vlefshme për nxitjen e ekonomisë. Një republikë që që nga lindja lufton për investime dhe vende pune, për të fituar besueshmëri në institucionet ndërkombëtare, mund të përballojë më pak muaj stagnimi sesa një vend me struktura të konsoliduara prej dekadash.

Asnjë makinë e djegur
Muajt pas zgjedhjeve treguan se sa shpejt politika në Kosovë mund të bëhet ritual. Votimet dështuan, kandidatët u propozuan vazhdimisht, u zhvilluan negociata – gjithçka pa rezultat. Në një vend që përballet me largim të vazhdueshëm, ekonomi të dobët dhe situatë të pasigurt, çdo muaj pa vendim do të thotë që e ardhmja zvogëlohet. Stagnimi nuk është spektakolar. Ai është banal. Dhe pikërisht kjo e bën kaq të rrezikshëm. Në stagnim nuk mbeten barrikada apo makina të djegura. Mbeten projekte të pezulluara. Infrastruktura nuk modernizohet. Reformat nuk nisën. Tërheqjet e fondeve nuk përpunohen. Shteti menaxhon vetëm.

Kosova ka një energji shoqërore që rrallë gjendet diku tjetër në Evropë: popullsi e re, diasporë e madhe dhe e fuqishme ekonomikisht, një shoqëri civile e gjallë. Por kjo energji duhet të kanalizohet. Kur politika nuk e kanalizon, ajo gjen rrugë të tjera: emigrim, cinizëm, radikalizim. Një vend mund të përballojë kriza të përkohshme, por nuk mund të jetojë përherë në një realitet ku nuk ka gjë tjetër përveç krizave.

Presidentja caktoi zgjedhje të reja
Pas muajsh bllokade politike, presidentja shpalli zgjedhje të reja, duke argumentuar edhe për arsye fiskale: nga buxheti, kontratat ndërkombëtare deri te kreditë për investime dhe projekte publike, gjithçka ishte pezulluar. Një politikë që merret vetëm me vetveten, më në fund paguhet – dhe këtë faturë nuk e paguajnë partitë, por qytetarët: për energji të shtrenjtë, shërbime të dobëta, mungesë punësimi.

Albin Kurti si figurë qendrore
Albin Kurti nuk është bërë rastësisht figura kryesore e kësaj periudhe paralize. Ai përfaqëson stilin, metodën dhe gramatikën e saj. Ai beson se fiton në statut politik duke përdorur vazhdimisht retorikën morale. Ai pozicionohet në anën e atyre të “pastërve”, në anën e popullit. Në anën tjetër janë ata që supozohet se janë të korruptuar, elitë e vjetër.

Institucionet si armiq
Por demokracia nuk është mësim për pastërtinë. Ajo është papërsosmëri e organizuar, balancë dhe vlerësim, kompromis dhe respekt për institucionet. Kur pastërtia zë vendin e negociatës, nuk prodhohet forcë, por bllokadë. Si politikan opozitar, kjo taktike mund të mobilizojë masat. Por si kryeministër i pamundur, kjo strategji bëhet rutinë toksike, që gjithmonë ka nevojë për armik të ri për të justifikuar vetveten. Kur kundërshtarët politik nuk mjaftojnë, mediat, shoqëria civile dhe institucionet bëhen armik.

Akuzat në sektorin e energjisë
Kurti ka tërhequr dyshime serioze në fushën ku premtoi rinovim: sektori i energjisë – që Kosova duhet të paguajë çmime gjithnjë e më të larta për import – duket se ka krijuar rrjete të dyshimta tregtarësh dhe ndërmjetësish, të cilat kritikët i quajnë mafioze. Ka edhe çështje rreth rezervave shtetërore dhe dhënies së kontratave publike. Në një shtet demokratik ligjor, ekziston parimi i pafajësisë, por ka rëndësi si qeveria i trajton këto akuza: me transparencë dhe bashkëpunim me institucionet, apo me refuzim, moralizim dhe sharje.

Vendimet për poste publike
Një tjetër çështje është dhënia e posteve në institucione dhe ndërmarrje publike. Qeverisë Kurti shpesh i akuzohet se postet jepen si shpërblim për besnikëri, jo për kompetencë. Kjo është praktika e zakonshme në Kosovë dhe ajo që Kurti e kritikoi dikur, tani duket se e ka perpetuar.

Rënia në Indeksin e Lirisë së Shtypit
Gjatë qeverisjes së Kurtit, Kosova ra në vendin e 99-të nga 180 vende në indeksin e lirisë së shtypit të organizatës “Reporter pa Kufij” në 2025. Gazetarët kritikë trajtohen si armiq dhe sulmohen përmes fushatave digjitale.

Mungesa e fondeve nga BE-ja
Kosova jeton historikisht dhe ekonomikisht në aleanca. SHBA-ja dhe BE-ja, KFOR-i dhe institucione të tjera perëndimore nuk janë struktura “të huaja”, por pjesë e sigurisë së brendshme. Ata që nuk e marrin parasysh këtë, paguajnë çmimin – me besim dhe para.

Tensionet në veri
Tensionet, sidomos në veri me minoritetin serb, tregojnë se konflikte lokale mund të bëhen ndërkombëtare. Minoriteti serb ka të drejtë sipas Kushtetutës në 10 vende në Parlament, por shpesh trajtohet si instrument i Beogradit, duke mos respektuar normalizimin e marrëdhënieve.

Zgjedhjet e 28 dhjetorit
Në 28 dhjetor, votuesit nuk do të vendosin kryesisht se kush qeveris dhe kush merr poste ministrash. Ata do të vendosin nëse Kosova bëhet sërish e qeverisshme, nëse krijohet qeveri apo koalicion me shumicë të qëndrueshme dhe nëse politika funksionon me seriozitet, jo si autoprezantim i vazhdueshëm.

Mesazhi për opozitën dhe qytetarët
Opozita duhet të tregojë plan konkret: një projekt koalicioni të qëndrueshëm, program minimal qeverisës dhe koncept konsensual të shtetit të përbashkët. Kosova nuk mund të ngecë përherë në “këpucët e fëmijërisë demokratike”.

Roli i diasporës dhe Evropës
Diaspora pret sundim të ligjit, profesionalizëm dhe normalitet. Stagnimi politik në Kosovë ndikon drejtpërdrejt edhe Evropën. BE-ja është pjesë e procesit të pranimit dhe nuk mund të injorohet.

Përfundim: nevojitet përgjegjësi dhe normalitet
Kosova nuk ka nevojë për një mesiaz, por për pjekuri politike: koalicione dhe aleanca janë thelb i demokracisë; institucionet janë shtëpia jonë; aleatët tanë janë pjesë e sigurisë së brendshme. Kosova ka talent, punë dhe energji, por i mungon respekti për procedurat, kompromisi dhe përgjegjësia.

Zgjedhjet e reja ofrojnë shansin për të ulur tensionin politik: më pak mision dhe më shumë shtet; më pak teatër dhe më shumë përgjegjësi qeverisëse. Nëse votuesit më 28 dhjetor zgjedhin përgjegjësinë mbi zhurmën, mund të fillojë diçka e re: jo shpëtim i madh, por diçka më e vlefshme – normaliteti.