Në emisionin “RTK Prime”, u diskutua për fatin e konstituimit të institucioneve të reja të vendit, të dala nga zgjedhjet e 28 dhjetorit 2025, ku Lëvizja Vetëvendosje fitoi 51.10% të votave, duke dalë e para me 57 deputetë.
Komisioni Qendror i Zgjedhjeve, edhe pse fillimisht certifikoi zgjedhjet e 28 dhjetorit, ky certifikim u kthye mbrapsht pasi Paneli Zgjedhor për Ankesa dhe Parashtresa (PZAP) aprovoi ankesën e Listës Serbe lidhur me vendimin e KQZ-së për të mos përfshirë listën e kandidatëve të këtij subjekti në shpalljen e rezultateve për zgjedhjet parlamentare.
PZAP vlerësoi se vendimi i 31 janarit i KQZ-së ishte “i pajustifikuar” dhe në kundërshtim me dispozitat ligjore.
Me këtë vendim është rikthyer në debat edhe interpretimi i Gjykatës Kushtetuese, sipas të cilit Kuvendi i Kosovës mund të konstituohet vetëm pasi të zgjidhen të gjithë nënkryetarët e Kuvendit dhe vetëm partia që ka numrin më të madh të deputetëve nga pakicat mund të propozojë kandidatin. Në këtë mënyrë, Lista Serbe pritet të bëhet pjesë e Kuvendit të Kosovës.
Kjo çështje u diskutua edhe në emisionin “RTK Prime”.
Sipas analistit Artan Aliu, Kosova mund të hyjë në një krizë të re politike pas vendimit të PZAP-së, i cili vlerëson se KQZ ka bërë shkelje ligjore me moscertifikimin e Listës Serbe.
“Vendimi i KQZ-së, siç ka thënë edhe PZAP, është shkelje ligjore. Kam përsëritur disa herë se, për shkak të asaj që përfaqëson Lista Serbe, ne duhet të mundohemi ta izolojmë çdo mundësi ndikimi, por duhet të kemi kujdes të mos bëjmë shkelje ligjore duke bllokuar dikë që konsiderohet dorë e zgjatur e Beogradit”, tha Aliu në PRIME në RTK.
Vendimi i KQZ-së ka nxitur edhe reagime ndërkombëtare. Ai u kritikua nga Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Evropian, ndërsa Aliu këto reagime i cilëson si të panevojshme.
Ai thotë se në këtë mënyrë po dërgohen sinjale që janë dëgjuar edhe më herët nga deputetë të Vetëvendosjes që të mos votohet kandidati i Listës Serbe. Megjithatë, Aliu thekson se duhet respektuar vendimet e Gjykatës Kushtetuese.
“Unë mund të them se nuk pajtohem me këtë vendim, pasi i imponohet deputetit të Kuvendit të Kosovës të votojë për një grup dhe jo për dikë tjetër. Në një farë forme, akti i vendimmarrjes autonome zbehet me këtë vendim dhe më shumë ngjason me emërim sesa me zgjedhje”, tha ai.
Mosvotimi i kandidatit të Listës Serbe për nënkryetar të Kuvendit shihet nga analistët si një mundësi që mund të çojë në bllokim të konstituimit të Kuvendit dhe mosformim të Qeverisë.
“Çka nëse ata propozojnë tri herë dhe nuk votohet?”, këtë pikëpyetje e ngriti në emisionin PRIME edhe politologu Milazim Koci.
“Ky është problem kushtetues që na ndjek tash e një vit. Po të mos ishte vakuumi i krijuar në Kuvend, nuk do të kishim hapësirë për manipulime, taktizime dhe zvarritje të procesit të konstituimit. Ky problem përsëritet që nga viti 2015”, tha Koci.
Sipas tij, barra për të votuar dhe për të mos lejuar bllokadën institucionale i mbetet partisë më të madhe në vend, Lëvizjes Vetëvendosje.
“Në situatën ku jemi, kanë mbetur dy zgjidhje, ose kandidati i Listës Serbe të votohet në bllok nga partitë apo pakicat jo serbe, gjë që do t’i jepte VV-së mundësinë ta kalojë këtë problem, ose, edhe pse më pak e mundshme, të zgjidhet z. Rashiq”, tha Koci.
Ai shton se problemi kushtetues lidhet edhe me Rregulloren e Kuvendit, e cila sipas tij nuk është në harmoni me Kushtetutën.
“Nëse nuk votohet këtë herë, përgjegjësia totale i kalon Vetëvendosjes. Dështimi për konstituimin e Kuvendit është përgjegjësi e madhe, do të mbesim pa buxhet, pa funksionim të plotë institucional dhe me rrezik kolapsi politik”, tha ai.
Ndryshe e sheh situatën analisti Sadri Zeqiri. Sipas tij, me numrat që ka Vetëvendosje, ajo mund të zgjedhë kryetarin dhe nënkryetarët e Kuvendit pa u varur nga votat e partive të tjera.
Ai vlerëson se Vetëvendosje mund të propozojë Nenad Rashiqin si nënkryetar nga radhët e komunitetit serb, gjë që sipas tij mund të shoqërohet me shkelje kushtetuese.
“Para se me shku tek data 4 mars, Gjykata Kushtetuese mund të konstatojë se edhe kryeministri edhe kryetari i Kuvendit janë zgjedhur në mënyrë jokushtetuese dhe vendimet mund të bien para procesit të zgjedhjes së presidentit, duke çuar vendin në zgjedhje të reja”, tha Zeqiri.
Ai shtoi se deri në vendimin e Gjykatës Kushtetuese, kryeministrit mund t’i mundësohet kalimi i buxhetit.
“Lufta kryesore e Kurtit është kalimi i buxhetit, sepse pa do të falimentoj”, tha ai.
Sipas tij, vendi mund të mos arrijë fare në procesin e zgjedhjes së presidentit, pasi mund të ketë zgjedhje të reja të parakohshme.
Ndërkohë, analistja Fatime Hajdari vlerëson se deputetëve nuk po u lejohet të kenë votë të lirë.
“Në momentin që deputeti detyrohet të marrë një vendim të caktuar, atëherë nuk kemi më votë të lirë, por imponim politik”, tha ajo.
Hajdari shtoi gjithashtu se nuk ka reagime ndërkombëtare për shkeljet kushtetuese në komunat me shumicë serbe, ku sipas saj po përjashtohen shqiptarët nga pozitat institucionale, ndërsa reagime ka vetëm kur përjashtohet pakica serbe.
