Zyra Kombëtare e Auditimit i ka thënë Insajderit se më 21 korrik ka pranuar një informacion anonim për pretendime lidhur me keqpërdorime dhe skema të mundshme korrupsioni në Doganën e Kosovës. ZKA nuk konfirmon se auditimi ka nisur, por thotë se informacioni do të merret parasysh gjatë planifikimit të ciklit të ardhshëm auditues. Deri tash Dogana nuk është përgjigjur
Dogana e Kosovës, e drejtuar nga Agron Llugaliu, është përfshirë në një dosje sinjalizimi ku ngrihen pretendime për një sërë keqpërdorimesh dhe skemash të mundshme korrupsioni brenda institucionit.
Pretendimet për këtë institucion që drejtohet nga njeriu i emëruar nga Kryeministri kujdestar, Albin Kurti lidhen me funksionimin e sektorëve të auditimit të brendshëm, riskut, inteligjencës, hetuesisë dhe antikontrabandës.
Në dosje pretendohet se disa raste dhe alarme të ngritura nga këta sektorë janë bllokuar, mbyllur ose nuk janë trajtuar në mënyrë të pavarur.
Pjesë e pretendimeve lidhet edhe me importin dhe trajtimin doganor të derivateve, përfshirë pretendimin se Gasoil-i është deklaruar si kerozinë për aviacion, me qëllim shmangien e akcizës dhe TVSH-së.
Në dosje përmenden gjithashtu pretendime për rezultate laboratorike të patrajtuara, skema të mundshme me derivate, importe të hekurit, rieksport të cigareve, trajtim të favorizuar të kompanive të caktuara, konflikte të mundshme interesi dhe mosfunksionim të auditimit të brendshëm.
Këto pretendime janë pjesë e një sinjalizimi anonim dhe nuk përbëjnë fakte të provuara. Deri më tani, nuk ka ndonjë konstatim zyrtar nga organet kompetente që dëshmon se këto veprime kanë ndodhur.
ZKA konfirmon pranimin e sinjalizimit
Në përgjigjen për Insajderin, Zyra Kombëtare e Auditimit ka konfirmuar se më 21 korrik 2026 ka pranuar informacion të jashtëm nga një burim anonim lidhur me pretendime për keqpërdorime të mundshme dhe skema të pretenduara korrupsioni në Doganën e Kosovës.
ZKA sqaron se aktualisht është duke hartuar Planin Vjetor të Auditimit për ciklin që përfshin periudhën 1 shtator 2026 deri më 31 gusht 2027. Sipas saj, informacioni i pranuar do të merret parasysh gjatë procesit të planifikimit dhe vlerësimit të rrezikut.
“Në varësi të rezultateve të këtij procesi, çështjet që konsiderohen relevante dhe që janë brenda mandatit të ZKA-së mund të trajtohen përmes auditimit financiar, të pajtueshmërisë ose të performancës”, thuhet në përgjigjen e ZKA-së.
Kjo do të thotë se ZKA-ja ka konfirmuar pranimin dhe trajtimin fillestar të informacionit, por nuk ka konfirmuar se një auditim i veçantë tashmë ka nisur. Vendimi nëse do të zhvillohet auditim dhe se cilat fusha do të përfshihen pritet të merret pas përfundimit të procesit të planifikimit dhe vlerësimit profesional të rrezikut.
ZKA: Auditimi nuk është hetim penal
Zyra Kombëtare e Auditimit ka sqaruar gjithashtu se auditimi dhe hetimi penal janë procese të ndryshme.
Sipas ZKA-së, ajo nuk përcakton përgjegjësi penale dhe nuk i zëvendëson institucionet e drejtësisë. Çështjet që mund të kërkojnë veprim penal duhet të trajtohen nga Prokuroria, Policia ose institucionet e tjera kompetente.
ZKA nuk ka dhënë detaje nëse materiali është përcjellë në Prokurori apo në ndonjë institucion tjetër. Ajo ka arsyetuar se disa pyetje kërkojnë zbulimin e veprimeve operative, burimeve të informacionit, dokumenteve dhe personave të përfshirë në një proces që ende nuk është përfundimtar.
Çfarë duhet të sqarojë drejtori Llugaliu?
Përmendja e emrit të Agron Llugaliut në një dosje anonime të sinjaliimit nuk dëshmon me automatizëm përgjegjësi personale dhe nuk mund të trajtohet si konstatim fajësie. Megjithatë, si drejtues i Doganës, Llugaliu duhet të japë qëndrimin e tij për pretendimet dhe të sqarojë se çfarë mekanizmash kontrolli funksionojnë brenda institucionit.
Në veçanti, publiku ka të drejtë të marrë përgjigje për: pavarësinë dhe funksionimin e auditimit të brendshëm; mënyrën e trajtimit të alarmeve nga sektorët e riskut, inteligjencës dhe hetuesisë; kontrollet mbi importin e derivateve dhe kerozinës; procedurat e analizave laboratorike; parandalimin e konflikteve të interesit; mbikëqyrjen e zyrtarëve doganorë dhe operatorëve privatë; masat e ndërmarra për verifikimin e pretendimeve të ngritura.
Para disa javësh Insajderi ka dërguar pyetje tek Dogana, që drejtohet nga njeriu i emëruar nga Kryeministri kujdestar, Albin Kurti, por deri më tani nuk është përgjigjur.
Dogana ka pasur gjetje të dokumentuara nga ZKA-ja që nga viti 2021
Përveç pretendimeve të përfshira në dosjen anonime të sinjalizimit, Dogana e Kosovës ka pasur edhe më herët gjetje të dokumentuara në raportet e Zyrës Kombëtare të Auditimit.
Ato tregojnë se në institucion kanë ekzistuar dobësi konkrete në menaxhimin e të hyrave, raportimin financiar, kontrollin e detyrimeve dhe sistemet e informacionit.
Në Raportin Vjetor të Auditimit për vitin 2021, ZKA e trajton Doganën si një prej institucioneve kryesore përgjegjëse për mbledhjen e të hyrave publike.
Sipas raportit, Dogana kishte planifikuar të mbledhte mbi 1.2miliardë euro të hyra, ndërsa realizoi 1.376 miliardë euro të hyra bruto, ose rreth 110 për qind të planit. Në të njëjtën pjesë të raportit ZKA shënon se ishin gjetur mangësi në mbledhjen e të hyrave nga Dogana e Kosovës.
Raporti nuk i detajon në atë pjesë të gjitha rastet konkrete dhe nuk e klasifikon këtë gjetje si opinion të kualifikuar apo negativ për Doganën.
Kjo është një ndarje e rëndësishme: Dogana mund të ketë tejkaluar planin e të hyrave dhe njëkohësisht të ketë pasur mangësi në mënyrën se si janë administruar, kontrolluar apo dokumentuar këto të hyra. Përmbushja e objektivit financiar nuk e përjashton nevojën për kontroll të ligjshmërisë dhe saktësisë së procedurave.
Raporti i vitit 2021 po ashtu e përfshin Doganën në mesin e organizatave buxhetore të nivelit qendror që i janë nënshtruar auditimit financiar dhe të pajtueshmërisë.
Në Raportin Vjetor të Auditimit për vitin 2022, ZKA ka evidentuar një problem konkret në sistemet që përdoren për administrimin e tarifave doganore.
Sipas gjetjes së ZKA-së, në disa raste detyrimet doganore në sistemin TARIK nuk përputheshin plotësisht me detyrimet në sistemin ASYCUDA. Shkaku i identifikuar ishte se Dogana nuk e kishte përditësuar listën e kodeve dhe nënkodeve tarifore në të dy sistemet.
Kjo gjetje është e rëndësishme sepse TARIK dhe ASYCUDA përdoren për llogaritjen, administrimin dhe procedimin e detyrimeve doganore. Kur të dhënat në dy sisteme nuk përputhen, krijohet rrezik për: llogaritje të pasakta të detyrimeve doganore; trajtim jo të njëjtë të importeve me karakteristika të ngjashme; humbje të mundshme të të hyrave publike; vështirësi në gjurmimin dhe kontrollin e vendimeve doganore e dobësim të besueshmërisë së të dhënave financiare dhe operative.
Në të njëjtin raport, Dogana e Kosovës figuron me opinion të pamodifikuar për vitin 2022. Pra, ZKA nuk ka dhënë opinion të kualifikuar apo negativ, por ka evidentuar një parregullsi konkrete në kontrollin dhe përputhjen e të dhënave tarifore.
Kjo tregon se një opinion i pamodifikuar nuk duhet të interpretohet si dëshmi se çdo proces brenda institucionit ka funksionuar pa probleme. Opinioni lidhet me pasqyrat financiare në tërësi dhe me nivelin material të gabimeve, ndërsa gjetjet mund të evidentojnë dobësi të caktuara që nuk e ndryshojnë domosdoshmërisht opinionin përfundimtar.
Për vitin 2023, Dogana nuk u paraqit përmes një raporti të veçantë individual, por u përfshi në raportin e auditimit të Ministrisë së Financave, Punës dhe Transfereve.
Në këtë raport, ZKA sqaron se Dogana dhe Administrata Tatimore janë pjesë e raportit të auditimit të MFPT-së, ndërsa në vitet paraprake pasqyrat e tyre financiare ishin audituar dhe raportuar individualisht.
Në kuadër të auditimit për vitin 2023, ZKA ka evidentuar një rast konkret që lidhet me Doganën.
ZKA gjeti se shpenzimet e Doganës në vlerë prej 86,780 eurosh, të lidhura me një licencë njëvjeçare dhe mirëmbajtje, ishin paguar dhe regjistruar në kategorinë e investimeve kapitale.
Sipas natyrës së tyre, këto shpenzime duhej të regjistroheshin në kategorinë mallra dhe shërbime.
ZKA e lidhi këtë problem me planifikim jo të duhur gjatë ndarjes së fondeve, mungesë të kontrolleve të mjaftueshme e klasifikim jo të saktë të shpenzimeve në pasqyrat financiare.
Sipas ZKA-së, klasifikimi i pasaktë mund të çojë në keqinterpretim të aktiviteteve financiare të institucionit dhe në mbivlerësim ose nënvlerësim të kategorive buxhetore.
Një gjetje më e rëndësishme në raportin e vitit 2023 lidhet me detyrimet kontingjente, pra detyrimet që mund të krijohen në të ardhmen nëse paditë gjyqësore përfundojnë në dëm të institucionit.
ZKA gjeti se Dogana kishte paraqitur në pasqyrat financiare listën e detyrimeve kontingjente, por nuk kishte përfshirë tri raste gjyqësore në vlerë prej 1,595,079 eurosh.
Si rezultat, detyrimet kontingjente të Doganës ishin nënvlerësuar në pasqyrat financiare.
Kjo është problematike sepse pasqyrat financiare duhet të japin një pasqyrë të plotë dhe të saktë të rreziqeve financiare të institucionit. Mosraportimi i padive të tilla mund ta paraqesë gjendjen financiare të Doganës më të favorshme se sa është realisht dhe e vështirëson vlerësimin e detyrimeve të mundshme në të ardhmen.
ZKA rekomandoi që të përmirësohet koordinimi ndërmjet zyrës ligjore dhe zyrës së financave, në mënyrë që regjistrat e detyrimeve kontingjente të jenë të saktë, të përditësuar dhe të plotë.
Auditimi specifik i ASYCUDA-s: 13 rekomandime për Doganën
Përveç auditimeve financiare dhe të pajtueshmërisë, ZKA ka zhvilluar edhe auditim të veçantë të teknologjisë së informacionit për sistemin ASYCUDA World, i cili mbulon periudhën 2022–2024 dhe është publikuar në dhjetor 2024.
Ky auditim ka konstatuar dobësi në disa fusha kryesore.
ZKA ka gjetur se politikat e kontraktimit të Doganës nuk i kishin adresuar mjaftueshëm çështjet e sigurisë së informacionit në marrëveshjet dhe kontratat me palët e jashtme.
Sipas auditimit, në rast të një incidenti kibernetik, përgjegjësitë e palëve të përfshira në zhvillimin, mirëmbajtjen ose avancimin e ASYCUDA-s nuk do të ishin të përcaktuara qartë.
Kjo krijon rrezik që, në rast të humbjes, dëmtimit ose keqpërdorimit të të dhënave, të mos jetë e qartë se kush mban përgjegjësi për parandalimin, raportimin dhe trajtimin e incidentit.
ZKA konstatoi se politikat e sigurisë së informacionit nuk ishin përditësuar në mënyrë të mjaftueshme.
Po ashtu, u evidentuan mangësi në organizimin e stafit, përqendrim dhe konflikt të përgjegjësive në fushën e sigurisë së informacionit, si dhe mungesë e trajnimeve të mjaftueshme për ndërgjegjësimin e stafit lidhur me sigurinë.
Auditimi gjeti mangësi në menaxhimin e qasjeve në sistemet e informacionit. Kontrollet ekzistuese nuk ofronin siguri të mjaftueshme se qasja në të dhëna dhe funksione të sistemit ishte e kufizuar vetëm për personat që kishin nevojë profesionale për ta përdorur atë.
Kjo është një fushë veçanërisht e ndjeshme në një institucion që administron të hyra të mëdha publike dhe që përpunon të dhëna për importe, eksporte, tarifa, akciza dhe deklarata doganore.
ZKA ka konstatuar se Dogana nuk kishte siguruar mekanizma të mjaftueshëm për vazhdimësi.
Sipas raportit, mungonin: një plan i plotë për vazhdimësi; struktura për zbatimin e këtij plani; procedura të shkruara; masa të mjaftueshme për rastet e fatkeqësive, humbjes ose dëmtimit të të dhënave; masa të mjaftueshme në rast të largimit të stafit kyç.
Kjo nënkupton se një incident serioz teknik, kibernetik ose organizativ mund të ndikonte në vazhdimin e proceseve doganore.
Auditimi konstatoi se disa procese në ASYCUDA vazhdonin të kryheshin manualisht.
Ndër to u përmend llogaritja e koeficientit për përcaktimin e çmimit pas rivlerësimit. Proceset manuale krijojnë rrezik më të madh për gabime njerëzore, ndërhyrje jo të autorizuara dhe mungesë të gjurmës së qartë elektronike.
ZKA gjeti se vlerësimi i rrezikut në disa raste bëhej përmes kritereve të vendosura vetëm në formë teksti, pa mundësi të mjaftueshme matjeje. Kjo mund ta dobësojë përzgjedhjen e deklaratave dhe ngarkesave që duhet t’i nënshtrohen kontrollit, sepse sistemi nuk funksionon gjithmonë mbi kritere të standardizuara dhe të matshme.
Sistemi ASYCUDA nuk kishte ndërlidhje të mjaftueshme me disa sisteme të tjera. Për këtë arsye, disa të dhëna regjistroheshin manualisht, përfshirë numrin personal ose numrin e biznesit.
ZKA theksoi gjithashtu se, për shkak të mungesës së ndërlidhjes ndërmjet sistemeve, Dogana nuk ishte në gjendje të identifikonte në mënyrë të plotë markat tregtare të mbrojtura.
Kontrollet e aplikacionit në ASYCUDA nuk garantonin mjaftueshëm se në sistem futeshin dhe përditësoheshin vetëm të dhëna të sakta dhe të vlefshme.
ZKA përmendi, ndër të tjera: mungesë të validimit të disa fushave; regjistrim manual të të dhënave;
mungesë të ndërlidhjeve me sistemet e tjera; paraqitje jo të thjeshtë dhe jo të përshtatshme për përdoruesin në disa module; raste kur gabimet në sistem mund të shfaqeshin si pasojë e dizajnit të moduleve.
Për këto çështje, ZKA i ka dhënë Doganës 13 rekomandime. Dogana, sipas raportit, është pajtuar me përfundimet e auditimit dhe është zotuar për zbatimin e rekomandimeve.
Nga raportet zyrtare të ZKA-së për periudhën 2021–2024 dalin disa përfundime.
Në vitin 2021 janë evidentuar mangësi në mbledhjen e të hyrave doganore e një vit më vonë janë gjetur mospërputhje ndërmjet tarifave në TARIK dhe ASYCUDA.
Në vitin 2023 janë konstatuar klasifikim i pasaktë i shpenzimeve prej 86,780 eurosh dhe mosraportim i tri padive në vlerë prej 1,595,079 eurosh.
Në auditimin e ASYCUDA-s janë evidentuar mangësi të shumta në sigurinë e informacionit, kontrollin e qasjeve, vazhdimësinë e biznesit, proceset manuale, kriteret e vlerësimit të rrezikut dhe ndërlidhjen e sistemeve.
Në të njëjtën kohë, raportet tregojnë se Dogana ka marrë opinion të pamodifikuar për vitet 2021 dhe 2022.
