Nëse krerët e UÇK’së nuk do të shpallen plotësisht të pafajshëm, do të provohet përfundimisht që Gjykata Speciale është thjeshtë një instrument politik dhe jo gjykatë e së drejtës. Kështu ka thënë në një intervistë ekskluzive me shkrim për Gazetën Express, profesoresha kroate dhe autorja e librit për gjyqin e pa përfunduar ndaj Millosheviqit, Nevenka Trump.
Ajo e ka cilësuar si doktrinë artificiale “ndërmarrjen e përbashkët kriminale” dhe thotë se nëse Gjykata vendos bazuar mbi një doktrinë të tillë, do të vërtetohej se Haga është bërë për ta qetësuar Serbinë dhe për të imponuar simetri të rreme mes palëve në luftërat e viteve të 90’ta.
“Aktgjykimet duhet të pasqyrojnë realitetin politik dhe historik se Serbia ka qenë nxitësi kryesor i dhunës në shkallë të gjerë në tri luftëra, përfshirë luftën në Kosovë në vitet ’90”, ka thënë Tromp për Express.
Sipas Tromp, çfarëdo vendimi për fajësi, do të nxiste Serbinë për t’u rikthyer tek pretendimet territoriale ndaj Kosovës. Deklarimet e Vuçiqit rreth verdiktit final, Tromp i sheh si një lojë politike, dhe sipas saj, lehtësia me të cilën flet Vuçiq për një gjë të tillë, tregon se sa e ekspozuar dhe e cenueshme ndaj manipulimit politik është Gjykata Speciale. Tromp, e cila ligjëron në Universitetin e Amsterdamit, thotë se përçarjet politike në Kosovë në prag të një date kaq me rëndësi, do t’i shërbenin vetëm Serbisë.
Intervistoi Besnik Velija
Gazeta Express: Duke qenë se kanë mbetur më pak se dhjetë ditë deri më datën 16 shtator, cila është pritshmëria juaj për vendimin përfundimtar?
Nevenka Tromp: Në aspektin institucional, Dhomat e Specializuara të Kosovës (DHSK) janë nën një presion të jashtëzakonshëm. Një pafajësi e plotë do të shihej nga kritikët si një dështim shumë-milionësh i drejtësisë ndërkombëtare, ndërsa një dënim gjithëpërfshirës do të konsolidonte përgjithmonë narrativën lokale se gjykata është një trupë e njëanshme dhe e motivuar politikisht. Pritshmëria ime është se çdo aktgjykim që nuk rezulton në një pafajësi të plotë dhe pa kushte do të shihet si prova përfundimtare se Dhomat e Specializuara të Kosovës janë një instrument thjesht politik, dhe jo një gjykatë e së drejtës. Ky institucion ka vuajtur nga një krizë e thellë legjitimiteti që nga themelimi. Ai ka funksionuar mbi një mandat thellësisht të mangët dhe mono-etnik, i cili në mënyrë selektive vë në shënjestër viktimat e agresionit, ndërsa mbron autorët e vërtetë shtetërorë.
Ndjekja agresive nga Prokuroria e një dënimi prej 45 vjetësh për udhëheqjen e lartë të UÇK-së është një përpjekje e dëshpëruar për të justifikuar ekzistencën shumë-milionëshe të kësaj gjykate dhe për të mbuluar vite të tëra dështimesh institucionale, rrjedhjesh të informacionit dhe njëanshmërie sistematike.
Nëse gjyqtarët shpallin një aktgjykim fajësues duke u bazuar në doktrina juridike artificiale dhe të tejzgjatura, siç është Ndërmarrja e Përbashkët Kriminale (JCE), kjo nuk do të kontribuojë në legjitimitetin e sistemit të drejtësisë ndërkombëtare. Përkundrazi, do të konfirmonte se funksioni i vërtetë i kësaj gjykate nuk ka qenë kurrë vendosja e së vërtetës dhe kërkimi i drejtësisë, por zbatimi i një narrative politike të paracaktuar, të hartuar për ta qetësuar Beogradin dhe për të imponuar një simetri të rreme historike mes të gjitha palëve në luftërat e viteve ’90.
Aktgjykimet duhet të pasqyrojnë realitetin politik dhe historik se Serbia ka qenë nxitësi kryesor i dhunës në shkallë të gjerë në tri luftëra, përfshirë luftën në Kosovë në vitet ’90.
Ajo që ka ndodhur së fundmi me reagimet në Serbi pas vdekjes së gjeneralit Ratko Mlladiq tregon triumfalizmin e Serbisë, e cila, pavarësisht se i humbi të tria luftërat, ende arrin t’i shmanget përgjegjësisë dhe vazhdon të mbajë pretendimet e saj territoriale ndaj Kosovës dhe Bosnjë-Hercegovinës. Çdo aktgjykim fajësues ndaj liderëve të UÇK-së më 16 shtator 2026 do ta ushqente narrativën e Serbisë se ajo ka qenë pala e dëmtuar dhe do ta inkurajonte udhëheqjen e saj që të vazhdojë politikën e pretendimeve territoriale ndaj Kosovës.
Gazeta Express: Si i vlerësoni deklaratat e presidentit serb Vuçiq? Ai ka thënë se Thaçi do të dënohet vetëm në aktakuzën e dytë, për ndërhyrje në procedurë, ndërsa do të lirohet nga akuzat për krime lufte. A e shihni këtë si spin politik nga Vuçiqi, për qëllime elektorale në Serbi, apo mendoni se ai vërtet di diçka?
Nevenka Tromp: Deklaratat e Vuçiqit janë një shfaqje arrogante e manipulimit politik dhe luftës psikologjike, e dizajnuar për të shfrytëzuar dobësinë e gjykatës. Duke parashikuar publikisht se Hashim Thaçi do të dënohet vetëm për ndërhyrje në dëshmitarë, ndërsa do të lirohet nga akuzat kryesore për krime lufte, Vuçiq po i ngre paraprakisht një kurth komunitetit ndërkombëtar dhe po e minon vendimin përfundimtar të gjykatës para se ai të lexohet.
Nuk besoj se bëhet fjalë për informacion të brendshëm; kjo është një lëvizje e kalkuluar politike. Nëse Thaçi shpallet i pafajshëm për krimet e luftës, Vuçiq do ta shfrytëzojë këtë politikisht, brenda dhe jashtë Serbisë, për të pretenduar se Dhomat e Specializuara janë një farsë e plotë që mbron “terroristët shqiptarë”, duke nxitur zemërimin nacionalist për përfitime elektorale në Serbi.
Nëse Thaçi dënohet, Vuçiq do të marrë meritat për presionin e pandërprerë diplomatik të Beogradit. Fakti që një kryetar shteti i huaj, që përfaqëson regjimin agresiv të viteve ’90, ndihet komod të diktojë publikisht dhe të përcaktojë paraprakisht rezultatet e një gjykate që supozohet të jetë e pavarur, tregon se sa thellë të komprometuara, të ekspozuara dhe të cenueshme ndaj manipulimit politik janë Dhomat e Specializuara të Kosovës.
Gazeta Express: Meqë ky vendim mund të prodhojë zhvillime në Kosovë, cili është mesazhi juaj për popullin e Kosovës nëse Thaçi dhe të tjerët shpallen fajtorë për akuzat për krime lufte?
Nevenka Tromp: Nëse Hashim Thaçi dhe liderët e tjerë shpallen fajtorë, kjo padyshim do të shkaktojë tronditje të thella, dhimbje dhe një ndjenjë padrejtësie ligjore dhe historike në shoqërinë e Kosovës, e cila gjerësisht i sheh këta figura si arkitektët e pavarësisë së saj. Vendosja e numëruesve mbrapsht në qytete si Ferizaj dhe Prishtina tregon se sa thellësisht personal dhe kolektiv është ky aktgjykim për qytetarët e Kosovës.
Populli i Kosovës nuk pret asgjë më pak se një pafajësi të plotë, sepse e njeh realitetin historik të asaj që ndodhi në Kosovë gjatë viteve ’90, arsyet pse ndodhi dhe mënyrën se si u zhvillua lufta çlirimtare.
Kjo gjykatë shihet si një institucion i imponuar nga jashtë, i cili për vite me radhë ka kriminalizuar në mënyrë selektive viktimën, ndërsa ka dështuar t’i trajtojë krimet strukturore të orkestruara nga aparati shtetëror serb. Vlerësimi im është se populli i Kosovës nuk do ta pranojë që një gjykatë e huaj të rishkruajë historinë e tij apo të përcaktojë natyrën e luftës së tij për mbijetesë dhe liri. Çdo rezultat tjetër përveç një pafajësie të plotë do të shkaktonte në mënyrë të pashmangshme pakënaqësi të thellë popullore, protesta masive dhe trazira politike.
Korniza juridike ndërkombëtare ka dështuar ta kuptojë se nuk mund ta kriminalizosh udhëheqjen e një lëvizjeje çlirimtare pa tentuar njëkohësisht ta delegjitimosh vetë shtetësinë e Kosovës. Qytetarët e Kosovës e dinë të vërtetën e historisë së tyre dhe asnjë aktgjykim i nxjerrë nga një gjykatë e shkëputur nga realiteti në Hagë nuk mund ta ndryshojë legjitimitetin e luftës mbrojtëse të UÇK-së.
Gazeta Express: Tani që vendimi do të merret pas pak ditësh, a mendoni se Kosova do të duhej t’i kishte institucionet e reja të formuara dhe të mos ishte në këtë situatë të paqëndrueshmërisë politike, në mënyrë që të kishte një përgjigje më të fuqishme ndaj vendimit-Po flas për skenarin më të keq?
Nevenka Tromp: Përballë një aktgjykimi të padrejtë ndaj arkitektëve të pavarësisë së saj, Kosova ka nevojë për një qëndrim të palëkundur, të unifikuar shoqëror dhe shtetëror. Kosova nuk mund t’ia lejojë vetes përçarjet dhe konfliktet e brendshme politike në këtë moment kaq të rëndësishëm. Përçarja e saj, në fund, do t’i shërbejë vetëm Serbisë. Pavarësia e Kosovës është e pakthyeshme, por Kosova, si një shtet funksional, mund të ecë përpara vetëm nëse interesi kombëtar përcaktohet qartë dhe pranohet përtej interesave konkurruese të partive politike.
