Profesorë universiteti, shkrimtarë, juristë, biznesmenë, klerik, por kryesisht politikanë – deri më tani ata ishin anëtarë të Senatit të Republikës Srpska (RS), një organ këshillues që nuk ka kompetenca ekzekutive, nuk është takuar për disa vite, por ekziston për gati tre dekada.
Që nga fillimi i dhjetorit, atyre u është bashkuar edhe Aleksandar Vulin, ish-ministër i Mbrojtjes dhe Punëve të Brendshme në Serbi, ish-drejtor i Agjencisë së Sigurisë dhe Informacionit atje, si dhe partneri afatgjatë i koalicionit i Aleksandër Vuçiqit, shkruan Radio Evropa e Lirë.
Senati i Republikës Srpska ekziston që nga viti 1996, dhe siç thuhet në Kushtetutën e RS, këshillon institucionet më të larta kushtetuese të entitetit, dhe përbëhet kryesisht nga njerëz nga RS dhe Serbia.
Ky organ nuk ka faqe zyrtare në internet, senatorët nuk mblidhen rregullisht, vendimet e tyre nuk janë të detyrueshme për institucionet e RS dhe anëtarët e tij nuk marrin asnjë kompensim.
Senati do të ketë 34 anëtarë kur vendimi për emërimin e Vulin si senator të publikohet në Gazetën Zyrtare të RS.
Kur u mbajt seanca e fundit?
Pasi Milorad Dodik u bë sërish president i RS në fund të vitit të kaluar, ende nuk është mbajtur asnjë seancë e Senatit, tha për Radion Evropa e Lirë Marinko Umiçeviq, senator dhe drejtor i fabrikës së këpucëve në Banja Lukë, “Bema”.
“Kam shkruar nja dy herë që duhet të mblidhet dhe tashmë është folur se do të mblidhet, kështu që është braktisur”, thekson Umiçeviq.
Ai thotë se në bazë të rregullit të pashkruar seancat e Senatit mbaheshin një herë në vit – por që të mblidheshin më shpesh.
“Është një organ këshillimor, jo i detyrueshëm, edhe pse mendoj se duhet të rafinohet pak. Ose ta shfuqizoni”, beson Umiçeviq.
Ai thotë se “nuk ka kaluar shumë kohë” nga seanca dhe se nuk e kujton saktësisht se kur është mbajtur seanca e fundit.
Një nga seancat e fundit për të cilat mund të gjenden informacione në internet është ajo e mbajtur më 8 janar 2020, një ditë para Ditës së RS-së, e cila u shpall jokushtetuese nga Gjykata Kushtetuese e Bosnjë-Hercegovinës.
Siç u njoftua në mediat e entitetit në atë kohë, u diskutua për kremtimin e Ditës së RS dhe reformat ekonomike.
Kur u krijua Senati?
Edhe pse ky organ këshillimor u inkorporua në Kushtetutën e entitetit, thirrja e tij e parë u krijua vetëm katër vjet pas miratimit të tij dhe Ligji për Senatin u miratua në vitin 1997.
Pas zgjedhjeve të thirrjes së parë, senatorët e rinj u zgjodhën vetëm në vitin 2009, dhe mbledhja e fundit – e cila është ende e vlefshme – u zgjodh më 8 janar 2017.
Mandati i senatorëve zgjat shtatë vjet dhe ata mund të emërohen për një mandat tjetër të njëpasnjëshëm.
Senatorët e dikurshëm dhe aktualë
Mbledhja e fundit e Senatit të RS, i cili ka 41 anëtarë, u zgjodh në vitin 2017, me një përbërje të ngjashme me mbledhjen e caktuar në vitin 2009.
Midis anëtarëve të huaj, u emëruan historiania ruse Jelena Guskova, doktori amerikan me rrënjë ballkanike, Branko Bojoviç dhe Arie Livne, një shtetas i Izraelit dhe këshilltar për një kohë të gjatë i Presidentit të RS, i cili vdiq në vitin 2020 (për Herën e dytë).
Drejtori Emir Kusturica u emërua gjithashtu si senator, atëherë ish-anëtar i Presidencës së BeH-së dhe këshilltar i Dodik, Nenad Keçmanoviq, si dhe Grigorije Duriq, peshkop i Kishës Ortodokse Serbe në Gjermani.
Midis tyre kishte vend për politikanë të pensionuar, si Rajko Kuzmanović, ish-president i RS-së, Borislav Paravac, ish-anëtar i Bosnjë-Hercegovinës. Presidencë dhe Vladimir Lukiq, Kryeministër i RS-së gjatë luftës në Bosnje dhe Hercegovinë.
Disa anëtarë të mbledhjes vdiqën gjatë mandatit, si Zhivko Radishiq, ish-anëtar i Presidencës së BiH-së, Manojlo Milovanoviç, gjenerallejtënant në Ushtrinë e RS-së dhe Smilja Avramov, profesoreshë në Fakultetin Juridik të Beogradit.
Mbledhja e parë e Senatit të RS-së në shtator 1996 u zgjodh nga Biljana Plavshiq, atëherë presidente e njësisë, e cila më vonë u dënua me 11 vjet burg për krime lufte në Hagë.
Momçilo Krajishnik, ish-president i Asamblesë Kombëtare të RS, dhe më vonë anëtar i Presidencës së BiH, ishte në atë mbledhje.
Ai u dënua më vonë me 27 vjet në Hagë për krime lufte dhe u lirua pasi kreu 13 vjet të dënimit.
Aty ishte edhe ish-peshkopi i Zvornik-Tuzlanit, Vasilije Kaçavenda, i cili më vonë u akuzua për pedofili dhe në vitin 2013 Sinodi i Kishës Ortodokse Serbe e shkarkoi nga detyra.
Si senatorë u zgjodhën edhe shkrimtarët Momo Kapor dhe Brana Crnçeviq.
Crnçeviq ishte anëtar i Partisë Radikale Serbe, por edhe mik i ish-presidentit të Serbisë, Sllobodan Millosheviq.
Çfarë bëjnë senatorët?
Senati i Republika Srpska është pjesë e Kushtetutës së kësaj BeH. ent, i cili u miratua në vitin 1992.
“Senati shqyrton çështje të një rëndësie të veçantë për zhvillimin politik, kombëtar, ekonomik dhe kulturor të Republikës Srpska dhe u jep mendime institucioneve më të larta kushtetuese për çështjet brenda juridiksionit të tyre,” thotë Kushtetuta.
Sipas tij, Senati ka deri në 55 anëtarë, të cilët emërohen nga Presidenti i RS, i cili thërret seancat dhe i kryeson ato, dhe si anëtarë zgjidhen “figura të shquara të jetës publike, shkencore dhe kulturore”.
Presidentët e njësive bëhen anëtarë të Senatit duke u zgjedhur në atë pozicion.
Ligji për Senatin parashikon që ata të shqyrtojnë çështjet që u drejtohen me kërkesë të Presidentit, Kryeministrit ose Kryetarit të Kuvendit dhe t’ia paraqesin mendimin e tyre.
