Në shtator, Benjamin Netanyahu mund të gjendet përballë një situate të pazakontë: të hyjë në selinë e Kombeve të Bashkuara për të marrë pjesë në Asamblenë e Përgjithshme, ndërsa ndaj tij ekziston një urdhër arresti dhe një kryebashkiak që po shqyrton nëse ai mund të zbatohet.
Kryebashkiaku i ri demokrat i Nju Jorkut, Zohran Mamdani, ka njoftuar se po verifikon nëse ekzistojnë mjete ligjore për të zbatuar urdhrin e arrestimit të lëshuar ndaj kryeministrit izraelit nga Gjykata Penale Ndërkombëtare (GJPN).
“Besoj se kryeministri Netanyahu duhet të gjykohet në Hagë”, deklaroi Mamdani gjatë një interviste për New York Times, duke iu referuar liderit izraelit si “një kriminel lufte i akuzuar nga Gjykata Penale Ndërkombëtare”.
Netanyahu dhe ish-ministri izraelit i Mbrojtjes, Yoav Gallant, akuzohen nga GJPN për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit të kryera gjatë konfliktit në Rripin e Gazës pas sulmeve të 7 tetorit 2023.
Mes akuzave janë përdorimi i urisë si metodë lufte, përmes mohimit të furnizimeve të domosdoshme për mbijetesën e popullsisë civile, si dhe akuza për vrasje, përndjekje dhe akte të tjera çnjerëzore.
Precedentët
Kjo nuk është hera e parë që Mamdani shprehet në këto terma ndaj liderit izraelit. Qëndrimet e tij janë pjesë e një linje që ai ka mbajtur prej vitesh.
Mamdani, i pari mysliman dhe i pari amerikan me origjinë nga Azia Jugore (i lindur në Ugandë nga prindër me origjinë indiane) që u zgjodh kryebashkiak i Nju Jorkut në janar 2026, prej kohësh është ndër zërat më kritikë në politikën amerikane ndaj qeverisë së Netanyahut.
Kur ishte deputet i shtetit të Nju Jorkut, në vitin 2023 ai promovoi projektligjin “Not on Our Dime!: Ending New York Funding of Israeli Settler Violence Act”, i cili synonte të ndalonte financimin e vendbanimeve izraelite në Bregun Perëndimor përmes organizatave bamirëse të regjistruara në shtetin e Nju Jorkut.
Gjatë fushatës zgjedhore, ai kishte deklaruar gjithashtu se Netanyahu duhet të arrestohej nëse do të mbërrinte në qytet pas urdhrit të arrestimit të lëshuar nga Gjykata Penale Ndërkombëtare më 21 nëntor 2024.
Problemi i marrëdhënieve mes GJPN-së dhe SHBA-ve
Kryebashkiaku i Nju Jorkut ka pranuar se nuk e di nëse ka autoritetin ligjor për t’i urdhëruar Departamentit të Policisë së Nju Jorkut arrestimin e një kreu qeverie të huaj.
“Jemi në një proces diskutimi aktiv” me zyrën ligjore të qytetit, tha ai. “Do të bëjmë atë që ligji më lejon të bëj, por nuk do të hartojmë ligje të posaçme vetëm për këtë qëllim.”
Megjithatë, deklaratat e tij mund të mbeten vetëm në nivel politik. Shtetet e Bashkuara nuk e kanë ratifikuar traktatin themelues të Gjykatës Penale Ndërkombëtare në Hagë dhe për këtë arsye nuk janë të detyruara ligjërisht të zbatojnë vendimet e saj.
Kështu, edhe nëse Netanyahu do të udhëtojë në Nju Jork për Asamblenë e OKB-së, një arrestim i mundshëm nuk do të varej vetëm nga vullneti i administratës së qytetit, por do të përfshinte qeverinë federale amerikane dhe një sërë çështjesh komplekse të së drejtës së brendshme dhe ndërkombëtare.
Faktori Trump
Qëndrimi i Mamdanit është krejtësisht i kundërt me atë të administratës Trump. Presidenti amerikan e ka cilësuar urdhrin e Gjykatës Penale Ndërkombëtare si “të paligjshëm”.
Në përputhje me këtë qëndrim, Trump i ka garantuar Netanyahut mbështetje të plotë, pasi kryeministri izraelit ka udhëtuar gjashtë herë drejt Shteteve të Bashkuara pas lëshimit të urdhrit të arrestimit, duke u pritur në Shtëpinë e Bardhë dhe në rezidencën Mar-a-Lago, pa asnjë pasojë nga vendimi i GJPN-së.
Në vijim të kësaj politike, më 6 shkurt 2025, pak pas vizitës së Netanyahut në Shtëpinë e Bardhë, Trump nënshkroi një urdhër ekzekutiv që autorizonte qeverinë amerikane të vendoste sanksione ndaj zyrtarëve, gjyqtarëve, prokurorëve dhe punonjësve të Gjykatës Penale Ndërkombëtare që përfshihen në hetime ndaj qytetarëve amerikanë ose të vendeve aleate, si Izraeli.
Nëse deklaratat e Mamdanit do të mbeten një deklaratë politike apo do të shndërrohen në një çështje diplomatike, pritet të shihet në shtator, kur liderët botërorë do të mblidhen në Nju Jork për Asamblenë e Përgjithshme të OKB-së.
Por një gjë është e sigurt: urdhri i arrestimit i Gjykatës Penale Ndërkombëtare do të vazhdojë ta shoqërojë çdo udhëtim ndërkombëtar të Netanyahut, duke e kthyer çdo vizitë zyrtare të tij në një çështje jo vetëm diplomatike, por edhe ligjore.
