Vjedhja e bizhuterive të Napoleonit nga Muzeu i Luvrit ka rikthyer në qendër të vëmendjes ndërkombëtare fatin e thesareve të mëdha historike që rrëmbehen nga krimi. Nuk bëhet fjalë vetëm për një grabitje spektakolare, pasi këto janë objekte me vlerë historike dhe simbolike të paçmueshme, shumë të njohura për t’u shitur lirisht.
Pyetja që ngrihet tani nga hetuesit, ekspertët e artit dhe opinioni publik është se çfarë do të ndodhë me to?
Ngjarja ndodhi në mëngjesin e 19 tetorit 2025, brenda Galerisë së Apolonit në Luvrin e Parisit, një hapësirë ikonike që ruan pjesë të koleksionit perandorak. Nëntë bizhuteri që i përkisnin Napoleon Bonapartit dhe Zhozefinës, mes tyre një kurorë, një gjerdan dhe një brosh, u vodhën për pak minuta nga një grup prej të paktën katër personash.
Dy prej tyre hynë në muze të maskuar si punëtorë ndërtimi, ndërsa dy të tjerë prisnin jashtë me motor pranë lumit Sena. Duke përdorur një ashensor dhe pajisje prerëse me precizion të lartë, grabitësit çanë një dritare dhe thyen vitrinat mbrojtëse, pa shkaktuar ndezjen e alarmit. Autoritetet franceze e përshkruan grabitjen si një operacion “jashtëzakonisht profesional dhe i planifikuar me detaje”.
Ekspertët janë të njëzëshëm se bizhuteritë e vjedhura janë shumë të njohura për t’u futur në tregun e zakonshëm të artit. Vlera e tyre historike, e kombinuar me pamjen unike, i bën ato të pashitshme në rrugë zyrtare.
Tre pistat kryesore të hetimit
Hetimi është përqendruar në tre skenarë kryesorë: I pari, çmontimi i bizhuterive, ndarja e gurëve të çmuar nga metalet për t’u rishitur veçmas, duke humbur gjurmët e origjinës.
I dyti, ruajtja afatgjatë në bodrume apo kasaforta të koleksionistëve të paligjshëm, deri sa klima hetimore të zbutet. Nuk përjashtohet mundësia që ato të jenë porositur paraprakisht nga një blerës specifik.
I treti, shkatërrimi i tyre, një akt ekstrem, por i mundshëm, nëse synimi është përfitimi vetëm nga materiali. Në çdo rast, integriteti historik i koleksionit do të ishte i humbur përgjithmonë.
Disa teori sugjerojnë përfshirjen e rrjeteve të krimit të organizuar ndërkombëtar. Sipas Europol, trafiku i pasurive kulturore përbën një kanal fitimprurës për pastrimin e parave dhe përforcimin e ndikimit në qarqet mafioze.
Në këtë kontekst, bizhuteritë mund të kenë më shumë vlerë simbolike sesa tregtare, trofe që mbahen të fshehura, simbole statusi në qarqe kriminale ose mall shkëmbimi në transaksione të paligjshme. Autoritetet nuk përjashtojnë mundësinë e një porositësi të fshehtë.
Rasti më i ngjashëm është ai i grabitjes në Grünes Gewölbe të Drezdenit në nëntor 2019, ku u vodhën bizhuteri me vlerë të jashtëzakonshme dhe famë botërore. Një pjesë e tyre u rikuperua në vitin 2022, por disa objekte janë ende të humbura. Grabitje të tjera historike, si ajo e Irish Crown Jewels në vitin 1907 apo Antwerp Diamond Heist në 2003, tregojnë se shumë thesare, pasi vidhen, zhduken për dekada ose përgjithmonë.
Mund të bëhen të ligjshme me kalimin e kohës?
Nga pikëpamja ligjore, përgjigjja është e qartë, jo. Në Europë, pasuritë kulturore të vjedhura mbeten pronë publike dhe janë të pashlyeshme. Askush nuk mund të fitojë të drejtën ligjore mbi to, madje as pas dekadash.
Kjo e bën të pamundur legalizimin e tyre dhe i ndalon të shiten në mënyrë të ligjshme por, paradoksalisht, kjo rrit vlerën e tyre si objekte simbolike për t’u fshehur, jo për t’u shitur.
Rasti i Luvrit hap një kapitull të ri dhe të errët në historinë e krimeve ndaj trashëgimisë kulturore. Kjo ngjarje nuk ngre vetëm pyetje për sigurinë e muzeve, por edhe për mënyrën sesi krimi ndërkombëtar po trajton pasurinë e përbashkët kulturore të njerëzimit.
