Ndërsa Frank Underwood është ide e skenaristit amerikan Pack Beauregard Willimon, intrigat në të cilat ai është protagonisti qendror në serialin televiziv House of Cards i detyrohen shumë pak fantazisë. Sepse dy miljet që ndajnë Shtëpinë e Bardhë nga Kapitoli – midis National Mall, obeliskut kushtuar George Washington dhe memorialeve që përkujtojnë fituesit e Luftës Civile, Abraham Lincoln dhe Ulysses Grant – janë vërtet skena në të cilën shpaloset performanca e përditshme e pushtetit amerikan: pazarllëqe, shkëmbime favoresh, ndarje pozicionesh, emërime, truke, mashtrime, shantazhe… Personazhet kryesorë janë Presidenti i Shteteve të Bashkuara dhe i gjithë shoqëruesi i tij, dhe më pas, me radhë, kryetarët e Dhomës së Përfaqësuesve dhe Senatit, udhëheqësit e partive, kryetarët e komisioneve parlamentare, lobistët, grupet e interesit, ndërmjetësit me profesion ose me vokacion.
Duke filluar nga 3 janari, dita kur dhomat e reja të zgjedhura dje në zgjedhjet e mesit të mandatit do të vendosen në Kapitol , pjesa më e madhe e kastës është e destinuar të ndryshojë. Meqenëse ata që ushtrojnë pushtetin legjislativ të garantuar nga tekstet e shenjta, Kushtetuta dhe 27 amendamentet e saj të mëvonshme, do të jenë anëtarët e Kongresit të 120-të: 435 përfaqësues të sapozgjedhur dhe 100 senatorë (nga të cilët 65 janë tashmë në detyrë dhe 35 po fillojnë një mandat të ri gjashtëvjeçar). Ky kontingjent është rezultat i një gjysmë-revolucioni, falë dominimit të Partisë Demokratike në zgjedhjet e mesit të mandatit: skenari do të kishte ndryshuar ndjeshëm nëse ata do të kishin fituar shumicën vetëm në njërën nga dy dhomat; por progresivët fituan të dyja.
Kryetarët e komisioneve , të cilët i takojnë partisë më të madhe, janë vendimtarë për menaxhimin e Kongresit : ata janë përgjegjës për mbledhjen e të gjitha propozimeve individuale, miratimin e tekstit që do t’i paraqitet për votim dhe caktimin e tyre. Kjo përfaqëson një pushtet të madh. Nuk është rastësi që në fillim të çdo sesioni legjislativ, është zakon të grindemi për vendet, dhe midis të gjithëve, për dy vende në veçanti: kryetarin e Komitetit për Mënyrat dhe Mjetet (i cili është përgjegjës për gjetjen e fondeve tatimore) dhe atë të Komitetit të Buxhetit (i cili përcakton se sa shpenzohet dhe për çfarë). Po aq të lakmuar janë edhe Komiteti Gjyqësor (i cili kryen procedurat e shkarkimit), Komiteti i Mbrojtjes (i cili mbikëqyr forcat e armatosura) dhe Komiteti i Punëve të Jashtme.Në fund të fundit, është në Kongres ku lindin ligjet.
Në Shtetet e Bashkuara, mbizotëron parimi i dydhomësisë së përsosur, që do të thotë se çdo masë duhet të miratohet në të njëjtin version nga Dhoma dhe Senati përpara se të arrijë në tavolinën e Presidentit për nënshkrim. Megjithatë, dhe kjo është shpesh ajo që ndodh kur ka një shumicë në Parlament armiqësore ndaj Presidentit, Kreu i Shtetit mund të vendosë ta kundërshtojë atë (dhe duke e ndjerë situatën, Trump tashmë e kishte kërcënuar: ” Unë do të jem Z. Veto “). Në atë pikë, zakonisht fillon një pazarllëk i gjatë dhe i mundimshëm për të arritur në një tekst të përbashkët. Nëse ka sukses, dhomat miratojnë versionin e ri të rënë dakord me Shtëpinë e Bardhë, e cila më pas e zbaton atë, dhe çështja mbaron. Megjithatë, nëse kjo dështon dhe Presidenti riafirmon kundërshtimin e tij, ka dy mundësi: ose të dy dhomat, secila duke vepruar veçmas, e anashkalojnë veton dhe e riaprovojnë ligjin e kontestuar me një shumicë të kualifikuar prej dy të tretash, ose masa nuk miratohet.
Është e vetëkuptueshme që procesi është i gjatë, i mundimshëm, i kushtueshëm dhe shpesh joefikas. Por ky është çmimi i demokracisë dhe i një arkitekture institucionale të bazuar në ndarjen e pushteteve. Alternativa është diktatura.Duke lënë mënjanë dekretet presidenciale , të cilat gjithsesi janë jetëshkurtra, mekanizmi zbatohet për të gjitha ligjet e Unionit: qofshin ato reforma të mëdha, rregullime të vogla funksionale apo Moloku që zë pjesën më të madhe të punës së parlamentit çdo vit: ligji i buxhetit.
Në vitin 2026, shpenzimet federale të SHBA-së arritën në total 7.4 trilionë dollarë: pothuajse dyfishi i atyre të Kinës, më shumë se pesë herë më i lartë se ai i Italisë dhe 21 herë më i lartë se ai i Holandës. Një shifër astronomike. Nga këto 7.4 trilionë dollarë, 4.4 trilionë dollarë janë “të detyrueshëm”, që do të thotë se shkuan për të paguar pensionet, kujdesin shëndetësor publik për pensionistët dhe të varfrit ( Medicare dhe Medicaid ) dhe artikuj të ngjashëm: të gjitha artikuj të vendosur tashmë në të kaluarën, por ende të përcaktuar nga ligjet e miratuara nga Kongresi. Pastaj është interesi mbi borxhin , 950 miliardë dollarë të tjerë, mbi të cilët Kongresi në fakt ka shumë pak fjalë. Por mbi të gjitha, ka afërsisht 1.65 trilionë dollarë – nga të cilët 886 dollarë janë për mbrojtje – në Projektligjet e Buxhetit, ligjet e shpenzimeve që përcaktojnë çdo vit, artikull pas artikulli, se sa duhet të ndahet për të drejtuar makinën shtetërore. Infrastruktura, pagat publike, drejtësia, financimi për agjencitë qeveritare, lehtësimet tatimore dhe, sigurisht, buxheti i Pentagonit.
Gjithçka varet nga kjo. I vetmi ndryshim domethënës nga projektligjet e tjera është se projektligji i buxhetit nuk mund të mbetet një shkronjë e vdekur: nëse nuk arrihet një marrëveshje deri në fund të vitit, gjë që ndodh shpesh, vjen një mbyllje dhe shteti fillon të mbyllë dyert e tij, një zyrë ose departament pas tjetrit, derisa të arrihet një marrëveshje.Për të gjitha çështjet e zakonshme, Dhoma e Përfaqësuesve dhe Senati kanë përgjegjësi pothuajse të barabarta. Megjithatë, ka raste specifike. Dhoma e Përfaqësuesve është përgjegjëse për kryerjen e procedurave të shkarkimit, si për presidentin ashtu edhe për figurat e vogla si ministrat, megjithëse vota e dënimit ose e lirimit në fund të fundit i takon të gjithë Kongresit.
Ndërkohë, Senati ka fuqinë ekskluzive për të miratuar nominimet: nëse presidenti vendos të zëvendësojë një ministër, u takon senatorëve të thërrasin një seancë dëgjimore për kandidatin e pasardhësit dhe të japin dritën jeshile (ose të kuqen, nëse i zgjedhuri nuk është mjaftueshëm i kualifikuar ose ka një skelet në dollap). E njëjta gjë vlen edhe për krerët e agjencive qeveritare dhe organet mbikëqyrëse (Fed, SEC, FBI, CIA dhe NSA, për shembull), ambasadorët jashtë vendit dhe – më e rëndësishmja – gjyqtarët e Gjykatës së Lartë kur njëri nga nëntë të tillë vdes ose jep dorëheqjen.
Deri më tani, Donald Trump e ka pasur të lehtë : Kongresi ishte tërësisht në duart e tij dhe askush nuk ia pengonte. Duke filluar nga 3 janari, gjithçka do të jetë më e ndërlikuar./ La Republicca
