Një plagë e vogël në gjuhë apo brenda gojës, që nuk shërohet për më shumë se tri javë, mund të jetë një nga shenjat e hershme të kancerit oral. Ekspertët britanikë po u bëjnë thirrje qytetarëve që ta kontrollojnë rregullisht gojën, pasi numri i rasteve të reja të kësaj sëmundjeje është më shumë se dyfishuar gjatë dy dekadave të fundit. Sipas specialistëve, diagnostikimi i hershëm mund të ndikojë ndjeshëm në suksesin e trajtimit.
Kanceri i gojës po shndërrohet në një shqetësim gjithnjë e më të madh për shëndetin publik në Britaninë e Madhe, ndërsa ekspertët paralajmërojnë se shumë njerëz vazhdojnë t’i neglizhojnë shenjat e para të sëmundjes.
Sipas të dhënave të organizatës britanike Oral Health Foundation, rastet e reja të kancerit oral janë më shumë se dyfishuar gjatë 20 viteve të fundit, me rritje të diagnozave edhe te personat nën moshën 50-vjeçare.
Megjithatë, ndërgjegjësimi për simptomat mbetet i ulët.
Një hulumtim i organizatës zbuloi se më pak se një e treta e të rriturve e kanë kontrolluar ndonjëherë gojën për ndryshime të dyshimta, ndërsa rreth gjysma nuk janë në gjendje të përmendin asnjë simptomë të kancerit oral.
Ekspertët theksojnë se shumë prej shenjave të hershme mund të ngatërrohen me probleme të zakonshme, si plagët e vogla, irritimet apo infeksionet e gojës.
Shenja kryesore që nuk duhet neglizhuar
Një nga simptomat më të rëndësishme është shfaqja e një plage ose ulçere në gojë që nuk shërohet brenda tri javësh.
Plagë të tilla mund të shfaqen në gjuhë, mishrat e dhëmbëve, pjesën e brendshme të faqeve ose në zona të tjera të zgavrës së gojës.
Në shumicën e rasteve, ulçerat e zakonshme nuk janë kancerogjene dhe shërohen vetvetiu.
Megjithatë, një plagë që vazhdon për një kohë të gjatë, veçanërisht nëse ndryshon pamje, zmadhohet ose nuk shkakton dhimbje, duhet të vlerësohet nga një profesionist shëndetësor.
Catherine Brady, dentiste e regjistruar dhe presidente e zgjedhur e Oral Health Foundation, paralajmëron se njerëzit shpesh i arsyetojnë ndryshimet e pazakonta në gojë si probleme të parëndësishme.
“Është e lehtë ta justifikosh një plagë, njollë apo gungë, veçanërisht nëse nuk shkakton dhimbje”, deklaroi ajo.
Megjithatë, Brady thekson se ndryshimet që vazhdojnë për më shumë se tri javë kërkojnë kontroll profesional.
“Shumica e ndryshimeve nuk do të jenë kancer, por vetëm një diagnozë profesionale mund ta përcaktojë këtë me siguri. Nëse vëreni diçka të pazakontë, kontaktoni dentistin ose mjekun. Nuk po ia humbni kohën askujt”, shtoi ajo.
Një plagë pa dhimbje mund të jetë shenjë paralajmëruese
Dr. Victoria Sampson, dentiste në klinikën The Health Society, shpjegon se një nga shenjat që kërkon vëmendje të veçantë është një ulçerë në gjuhë që nuk shërohet.
“Nëse në gjuhë shfaqet një plagë pa dhimbje që nuk largohet për disa javë, kjo është një nga shenjat më të rëndësishme paralajmëruese për kancerin oral”, deklaroi ajo.
Ekspertët theksojnë se mungesa e dhimbjes nuk duhet të konsiderohet tregues se një ndryshim është i padëmshëm.
Në fazat e hershme, disa tumore të gojës mund të zhvillohen pa shkaktuar shqetësime të mëdha.
Kjo bën që disa pacientë ta shtyjnë kontrollin mjekësor, duke menduar se problemi do të largohet vetvetiu.
Nëna e dy fëmijëve që nuk e kuptoi se kishte kancer në gjuhë
Një nga rastet që ilustron rëndësinë e diagnostikimit të hershëm është ai i Karen Liesching-Schroder.
Ajo kishte vënë re një plagë në gjuhë, por fillimisht nuk e kishte konsideruar shqetësuese.
“Pata një ulçerë në gjuhë, por ajo nuk u shërua dhe gradualisht u shndërrua në një vrimë në gjuhë”, rrëfeu ajo.
Megjithatë, edhe pas përkeqësimit të simptomave, nuk e kishte kuptuar se mund të bëhej fjalë për kancer.
“As atëherë nuk e kuptova se ishte kancer i gjuhës”, tha ajo.
Nëna e dy fëmijëve nuk kishte pirë kurrë duhan, konsumonte rrallë alkool dhe merrej rregullisht me vrapim.
Për këtë arsye, diagnoza ishte veçanërisht e vështirë për t’u pranuar.
Rasti i saj dëshmon se kanceri oral mund të prekë edhe persona që nuk kanë faktorët më të njohur të rrezikut.
Mbi 11 mijë diagnoza në vit në Britaninë e Madhe
Sipas të dhënave të cituara nga Oral Health Foundation, më shumë se 11 mijë njerëz diagnostikohen çdo vit me kancer të gojës në Britaninë e Madhe.
Sëmundja mund të prekë pjesë të ndryshme të zgavrës së gojës, përfshirë gjuhën, mishrat e dhëmbëve, buzët dhe pjesën e brendshme të faqeve.
Rreziku i zhvillimit të kancerit oral përgjithësisht rritet me moshën, por ekspertët po vërejnë gjithashtu diagnoza te personat më të rinj.
Pavarësisht rritjes së rasteve, njohuritë e publikut për simptomat nuk janë përmirësuar në të njëjtën masë.
Kjo është veçanërisht shqetësuese, pasi zbulimi i hershëm i sëmundjes zakonisht lidhet me mundësi më të mira trajtimi.
Cilat janë simptomat që duhet t’i njihni?
Përveç plagëve që nuk shërohen, kanceri oral mund të shfaqet edhe përmes ndryshimeve të tjera.
Ekspertët rekomandojnë vëmendje ndaj këtyre shenjave:
- Ulçera ose plagë në gojë që nuk shërohen brenda tri javësh.
- Njolla të kuqe ose të bardha në gjuhë, mishrat e dhëmbëve apo brenda faqeve.
- Gunga ose ënjtje të pazakonta në gojë, buzë apo qafë.
- Vështirësi ose dhimbje gjatë gëlltitjes.
- Ngjirje të vazhdueshme të zërit.
- Ndryshime të pazakonta në strukturën ose pamjen e indeve të gojës.
Këto simptoma mund të shkaktohen edhe nga gjendje të tjera, jo kancerogjene.
Megjithatë, nëse janë të vazhdueshme, përkeqësohen ose duken shqetësuese, duhet të kontrollohen nga mjeku ose dentisti.
Brady thekson se njerëzit nuk duhet të presin tri javë për të kërkuar ndihmë nëse vërejnë një ndryshim serioz.
“Mos prisni tri javë për të kërkuar këshilla për ndryshimet që ju shqetësojnë. Afati prej tri javësh i referohet veçanërisht një ulçere që nuk është shëruar”, shpjegoi ajo.
Si diagnostikohet kanceri i gojës?
Kur një dentist ose mjek identifikon një ndryshim të dyshimtë, pacienti mund të referohet te një specialist për vlerësim të mëtejshëm.
Një nga procedurat kryesore diagnostikuese është biopsia.
Gjatë kësaj procedure, merret një mostër e vogël indi nga zona e prekur, e cila analizohet në laborator për të përcaktuar nëse përmban qeliza kancerogjene.
Në disa raste mund të nevojiten edhe ekzaminime të tjera, si ultratingulli, tomografia kompjuterike ose rezonanca magnetike.
Trajtimi varet nga madhësia, vendndodhja dhe faza e tumorit, si dhe nga përhapja e mundshme e sëmundjes.
Kirurgjia është një nga trajtimet kryesore për shumë raste të kancerit oral.
Në varësi të situatës, mund të nevojitet edhe largimi i një pjese të indeve përreth tumorit.
Në raste më të avancuara, ndërhyrja mund të përfshijë pjesë të gjuhës ose nofullës.
Trajtime të tjera mund të përfshijnë radioterapinë, kimioterapinë ose terapi të tjera onkologjike.
Duhani dhe alkooli, ndër faktorët kryesorë të rrezikut
Pirja e duhanit dhe konsumimi i tepruar i alkoolit janë ndër faktorët më të mirëdokumentuar të rrezikut për kancerin oral.
Sipas të dhënave të cituara nga ekspertët, konsumimi i rregullt i sasive të mëdha të alkoolit mund ta rrisë ndjeshëm rrezikun e zhvillimit të sëmundjes.
Personat që konsumojnë njëkohësisht duhan dhe alkool kanë rrezik shumë më të lartë sesa ata që nuk i përdorin këto produkte.
Në disa analiza, kombinimi i këtyre dy faktorëve është lidhur me rrezik deri në rreth 30 herë më të lartë, varësisht nga niveli dhe kohëzgjatja e ekspozimit.
Megjithatë, kanceri oral mund të zhvillohet edhe te personat që nuk pinë duhan dhe nuk konsumojnë alkool.
Faktorë të tjerë që mund të ndikojnë përfshijnë moshën, ekspozimin e zgjatur ndaj rrezeve ultravjollcë për kancerin e buzëve dhe disa infeksione virale.
Çfarë roli luan virusi HPV?
Virusi i papillomës humane, i njohur si HPV, është një tjetër faktor i rëndësishëm në zhvillimin e disa kancereve të kokës dhe qafës.
HPV përfshin një grup të madh virusesh, shumë prej të cilëve shkaktojnë infeksione që kalojnë pa pasoja serioze.
Megjithatë, disa lloje me rrezik të lartë mund të shkaktojnë ndryshime qelizore që, në raste të caktuara, zhvillohen në kancer.
Infeksionet HPV transmetohen kryesisht përmes kontaktit intim, përfshirë kontaktin seksual oral.
Është e rëndësishme të bëhet dallimi ndërmjet kancerit të zgavrës së gojës dhe atij të orofaringut, që përfshin pjesën e pasme të gjuhës dhe bajamet.
HPV është veçanërisht i lidhur me një pjesë të konsiderueshme të rasteve të kancerit të orofaringut, ndërsa duhani dhe alkooli mbeten faktorë të rëndësishëm për kancerin e zgavrës së gojës.
Ekspertët paralajmërojnë se HPV mund të bëhet gjithnjë e më i rëndësishëm si faktor rreziku për disa lloje të kancerit të kokës dhe qafës, ndërsa normat e pirjes së duhanit vazhdojnë të bien.
A e rrit përdorimi i cigareve elektronike rrezikun?
Ekspertët po studiojnë edhe ndikimin e cigareve elektronike në shëndetin e gojës.
Disa hulumtime kanë identifikuar ndryshime në qelizat e gojës dhe në mikrobiomën orale te personat që përdorin cigare elektronike.
Studime laboratorike kanë sugjeruar gjithashtu se ekspozimi ndaj disa përbërësve të aerosolit të tyre mund të lidhet me dëmtime qelizore ose ndryshime inflamatore.
Megjithatë, provat aktuale nuk janë të mjaftueshme për të përcaktuar me siguri sa e rrisin cigaret elektronike rrezikun e kancerit oral te njerëzit.
Po ashtu, nuk është vërtetuar se ato shkaktojnë të njëjtin rrezik kanceri si cigaret tradicionale.
Për këtë arsye, ekspertët theksojnë nevojën për studime afatgjata që të përcaktojnë pasojat e përdorimit të tyre.
Vaksina kundër HPV-së mund të ndihmojë në parandalimin e disa kancereve
Vaksinimi kundër HPV-së konsiderohet një nga masat e rëndësishme për parandalimin e kancereve të shkaktuara nga llojet e virusit që mbulon vaksina.
Vaksina e përgatit sistemin imunitar të njohë dhe të luftojë virusin, duke nxitur prodhimin e antitrupave pa shkaktuar infeksion.
Nëse një person i vaksinuar ekspozohet më vonë ndaj llojeve përkatëse të HPV-së, sistemi imunitar mund të reagojë më shpejt dhe të parandalojë infeksionin.
Në Britaninë e Madhe, programet e vaksinimit kanë përfshirë prej vitesh vajzat dhe, më vonë, edhe djemtë.
Ekspertët presin që vaksinimi të kontribuojë në uljen e rasteve të kancereve të lidhura me HPV-në në dekadat e ardhshme.
Megjithatë, vaksinimi nuk e eliminon plotësisht rrezikun e kancerit oral ose të orofaringut.
Ai nuk mbron nga të gjitha llojet e HPV-së dhe as nga kanceret që shkaktohen nga faktorë të tjerë.
Për këtë arsye, edhe personat e vaksinuar duhet t’u kushtojnë vëmendje simptomave të pazakonta.
Si ta kontrolloni gojën në vetëm pak minuta?
Oral Health Foundation rekomandon që njerëzit ta kontrollojnë rregullisht gojën për ndryshime të pazakonta.
Një kontroll i thjeshtë mund të kryhet përpara pasqyrës, për shembull pas larjes së dhëmbëve.
Fillimisht, kontrolloni buzët dhe pjesën e brendshme të faqeve për njolla, plagë ose ënjtje.
Më pas, vëzhgoni mishrat e dhëmbëve dhe sipërfaqen e gjuhës.
Ngrijeni gjuhën për të kontrolluar pjesën e poshtme dhe lëvizeni anash për të parë skajet e saj.
Kontrolloni gjithashtu qiellzën dhe zonën nën gjuhë.
Në fund, prekni me kujdes qafën për të vërejtur ndonjë gungë ose ënjtje të pazakontë.
Qëllimi i këtij kontrolli është të njihni pamjen normale të gojës suaj dhe të identifikoni ndryshimet që shfaqen me kalimin e kohës.
Megjithatë, vetëkontrolli nuk mund ta zëvendësojë ekzaminimin profesional te dentisti.
Diagnostikimi i hershëm mund të shpëtojë jetë
Ekspertët theksojnë se kanceri oral shpesh mund të trajtohet më me sukses kur zbulohet në fazat e hershme.
Një nga problemet kryesore është se simptomat fillestare mund të duken të padëmshme ose të mos shkaktojnë dhimbje.
Për këtë arsye, njerëzit mund të presin për javë ose muaj përpara se të kërkojnë ndihmë.
Megjithatë, një ulçerë që nuk shërohet, një njollë e pazakontë ose një gungë që vazhdon të jetë e pranishme nuk duhet të neglizhohet.
Kontrollet e rregullta dentare dhe vlerësimi i hershëm i simptomave mund të ndihmojnë në identifikimin e ndryshimeve të dyshimta përpara se sëmundja të përparojë.
Mesazhi i ekspertëve është i qartë: jo çdo plagë në gojë është kancer, por një plagë që nuk shërohet brenda tri javësh duhet të kontrollohet nga mjeku ose dentisti. Njohja e simptomave, shmangia e faktorëve të rrezikut dhe diagnostikimi i hershëm janë ndër masat më të rëndësishme për mbrojtjen nga kjo sëmundje. /Express/
