Shkencëtarët e Universitetit të Oksfordit kanë identifikuar 12 proteina në gjak që lidhen me rrezikun e zhvillimit të kancerit të prostatës, përfshirë shtatë që shoqërohen me format më agresive të sëmundjes. Zbulimi mund të hapë rrugën për analiza të reja që identifikojnë burrat më të rrezikuar shumë vite përpara shfaqjes së simptomave, duke krijuar mundësi për parandalim dhe diagnostikim më të hershëm.
Një studim i rëndësishëm shkencor në Britaninë e Madhe ka sjellë të dhëna të reja që mund të ndryshojnë mënyrën se si vlerësohet rreziku i kancerit të prostatës.
Në kërkimin më të madh të këtij lloji, shkencëtarët e Universitetit të Oksfordit analizuan mijëra proteina në gjak dhe identifikuan ndryshime biologjike te burrat që më vonë u diagnostikuan me këtë sëmundje.
Gjetjet sugjerojnë se disa shenja në gjak mund të lidhen me rrezikun e zhvillimit të kancerit të prostatës më shumë se një dekadë përpara diagnozës.
Megjithatë, ekspertët theksojnë se kërkimet janë ende në fazë shkencore dhe se nevojiten studime të tjera përpara se këto proteina të mund të përdoren në një test të besueshëm diagnostikues apo parashikues.
Një sëmundje që shpesh zhvillohet pa simptoma
Kanceri i prostatës është një nga sëmundjet më të zakonshme malinje te burrat dhe një nga shkaqet kryesore të vdekjeve nga kanceri.
Në Britaninë e Madhe regjistrohen rreth 63 mijë raste të reja çdo vit, ndërsa afërsisht 12 mijë burra humbin jetën nga kjo sëmundje.
Kjo përkthehet në një vdekje afërsisht çdo 45 minuta.
Sipas të dhënave të përmendura në raportim, numri i rasteve të diagnostikuara te burrat nën moshën 50-vjeçare në Angli është më shumë se katërfishuar gjatë pak më shumë se dy dekadave.
Një nga sfidat më të mëdha mbetet fakti se kanceri i prostatës në fazat e hershme shpesh nuk shkakton simptoma të dukshme.
Për këtë arsye, disa pacientë mund të mos e kuptojnë se janë të prekur derisa sëmundja të ketë përparuar ose të jetë përhapur në pjesë të tjera të trupit.
Në këto raste, trajtimi bëhet më i vështirë dhe mundësitë për rezultate të suksesshme mund të zvogëlohen.
Si u zhvillua studimi i Universitetit të Oksfordit?
Studiuesit analizuan mostra gjaku nga 2,555 pjesëmarrës, të cilët u ndoqën për një periudhë rreth 16-vjeçare.
Nga këta persona, 982 u diagnostikuan më vonë me kancer të prostatës, ndërsa 1,573 nuk e zhvilluan sëmundjen gjatë periudhës së vëzhgimit.
Shkencëtarët studiuan më shumë se 6,000 proteina në mostrat e gjakut, duke kërkuar dallime mes dy grupeve.
Analiza identifikoi 12 proteina që lidheshin me rrezikun e kancerit të prostatës.
Shtatë prej tyre u shoqëruan me format më agresive të sëmundjes, të cilat kanë më shumë gjasa të përparojnë dhe të shkaktojnë komplikime serioze.
Këto rezultate janë veçanërisht të rëndësishme sepse mund t’i ndihmojnë shkencëtarët të kuptojnë pse disa burra zhvillojnë tumore relativisht të ngadalshme, ndërsa të tjerë përballen me forma shumë më të rrezikshme.
Dy proteina tërhoqën vëmendjen e studiuesve
Ndër proteinat e identifikuara, shkencëtarët veçuan ANKRD1 dhe GZMK.
Proteina ANKRD1 është lidhur më parë me disa lloje kanceri që kanë prirje më të madhe për t’u përhapur në pjesë të tjera të organizmit.
Ndërkohë, GZMK prodhohet nga disa qeliza të sistemit imunitar, të cilat marrin pjesë në njohjen dhe eliminimin e qelizave jonormale.
Prania e saj në rezultatet e studimit ngre mundësinë që sistemi imunitar të ketë një rol të rëndësishëm në kontrollin e proceseve që lidhen me zhvillimin e kancerit të prostatës.
Megjithatë, studiuesit theksojnë se identifikimi i këtyre proteinave nuk do të thotë se pjesëmarrësit kishin tashmë kancer në momentin kur u morën mostrat e gjakut.
Përkundrazi, proteinat mund të pasqyrojnë procese biologjike që ndikojnë në mundësinë e zhvillimit të sëmundjes në të ardhmen.
Mundësi për parandalimin e formave agresive
Profesori Karl Smith-Byrne, autori kryesor i lartë i studimit, shpjegoi se rezultatet mund të kontribuojnë në identifikimin e mekanizmave biologjikë që ndikojnë në zhvillimin e kancerit agresiv të prostatës.
“Të kombinuara me provat ekzistuese dhe të ardhshme gjenetike, këto gjetje mund të na ndihmojnë të identifikojmë rrugë biologjike që mund të shënjestrohen për të parandaluar kancerin agresiv të prostatës”, deklaroi ai.
Sipas shkencëtarëve, kuptimi më i mirë i këtyre proceseve mund të ndihmojë jo vetëm në identifikimin e personave me rrezik të lartë, por edhe në zhvillimin e strategjive parandaluese.
Nëse kërkimet e mëtejshme konfirmojnë rezultatet, në të ardhmen mund të krijohen analiza që kombinojnë informacionet gjenetike me shenjat biologjike në gjak.
Kjo do t’u mundësonte mjekëve të vlerësonin më saktë rrezikun individual dhe të përcaktonin se cilët pacientë kanë nevojë për monitorim më të kujdesshëm.
Pse diagnoza e hershme është kaq e rëndësishme?
Aktualisht, Britania e Madhe nuk ka një program kombëtar të depistimit të përgjithshëm për kancerin e prostatës.
Burrat mbi moshën 50-vjeçare mund të kërkojnë një analizë gjaku për antigjenin specifik të prostatës, të njohur si PSA.
Megjithatë, kjo analizë ka kufizime.
Niveli i lartë i PSA-së nuk nënkupton domosdoshmërisht praninë e kancerit, pasi ai mund të rritet edhe për arsye të tjera, përfshirë zmadhimin beninj ose inflamacionin e prostatës.
Po ashtu, jo të gjitha rastet e kancerit të prostatës shoqërohen me nivele të larta të PSA-së.
Për këtë arsye, shkencëtarët po kërkojnë metoda më të sakta për të identifikuar burrat që kanë rrezik më të lartë për zhvillimin e formave agresive.
Gazeta britanike “Daily Mail” po zhvillon një fushatë për reduktimin e vdekjeve të shmangshme nga kanceri i prostatës, duke mbështetur krijimin e një programi kombëtar depistimi që fillimisht të përqendrohet te grupet me rrezik më të lartë.
Në këto grupe përfshihen burrat me histori familjare të sëmundjes, personat me disa mutacione gjenetike dhe burrat me prejardhje afrikane, të cilët në Britani kanë rrezik më të lartë të diagnostikimit me këtë sëmundje.
Ekspertët paralajmërojnë se nevojiten studime të tjera
Pavarësisht rezultateve premtuese, ekspertët kërkojnë kujdes në interpretimin e gjetjeve.
Profesori Prabhakar Rajan, nga Universiteti Queen Mary i Londrës, i cili nuk ishte pjesë e studimit, theksoi se analiza ka disa kufizime.
Sipas tij, mungojnë informacione mbi agresivitetin e një pjese të rasteve të kancerit të përfshira në kërkim.
“Ekzistojnë të dhëna që mungojnë lidhur me agresivitetin e disa tumoreve dhe disa prej lidhjeve të identifikuara mund të kenë lindur rastësisht”, deklaroi ai.
Kjo do të thotë se rezultatet duhet të konfirmohen përmes studimeve të tjera, me grupe më të mëdha dhe më të larmishme pjesëmarrësish.
Vetëm pas këtyre verifikimeve mund të përcaktohet nëse proteinat e identifikuara kanë vlerë të mjaftueshme për përdorim në praktikën mjekësore.
Pse disa tumore janë të padëmshme, ndërsa të tjerat vdekjeprurëse?
Një nga pyetjet më të rëndësishme në kërkimet mbi kancerin e prostatës është arsyeja pse disa tumore zhvillohen shumë ngadalë, ndërsa të tjerat bëhen agresive.
Doktori Iain Foulkes, drejtor ekzekutiv për kërkimet dhe inovacionin në organizatën “Cancer Research UK”, e cila ka financuar pjesërisht studimin, tha se ky dallim ende nuk është kuptuar plotësisht.
“Kanceri i prostatës është një nga shkaktarët kryesorë të vdekjeve nga kanceri te burrat, por ende nuk e kuptojmë plotësisht pse disa tumore rriten ngadalë dhe mund të mos shkaktojnë kurrë dëm, ndërsa të tjerat bëhen agresive dhe kërcënuese për jetën”, deklaroi ai.
Sipas Foulkes, identifikimi i faktorëve që ndikojnë në këto ndryshime është thelbësor për të përcaktuar cilët pacientë kanë rrezikun më të madh.
“Të kuptuarit e këtyre dallimeve është vendimtar nëse duam të identifikojmë personat më të rrezikuar dhe, në fund, të shpëtojmë më shumë jetë. Ky studim ofron të dhëna të reja të rëndësishme”, shtoi ai.
Shpresa për analiza më të sakta në të ardhmen
Doktori Zhe Huang, autori i parë i studimit dhe epidemiolog në Universitetin e Oksfordit, theksoi se qëllimi afatgjatë është përmirësimi i mënyrës së vlerësimit të rrezikut.
“Shpresojmë që këto rezultate të na ndihmojnë të kuptojmë biologjinë e kancerit agresiv të prostatës dhe të identifikojmë shënues që mund ta përmirësojnë vlerësimin e rrezikut në të ardhmen”, deklaroi ai.
Nëse proteinat rezultojnë të besueshme në studime të mëtejshme, ato mund të ndihmojnë në zhvillimin e analizave që identifikojnë burrat që kanë më shumë gjasa të përballen me forma agresive të sëmundjes.
Kjo do të ishte veçanërisht e dobishme për të shmangur si diagnostikimin e vonshëm, ashtu edhe ekzaminimet apo trajtimet e panevojshme te pacientët me rrezik të ulët.
Megjithatë, shkencëtarët theksojnë se aktualisht nuk ekziston një analizë e miratuar që, bazuar në këto 12 proteina, mund të parashikojë me saktësi zhvillimin e kancerit të prostatës dhjetë apo më shumë vite përpara.
Një hap përpara në luftën kundër kancerit të prostatës
Studimi i Universitetit të Oksfordit sjell njohuri të reja mbi ndryshimet biologjike që mund t’i paraprijnë zhvillimit të kancerit të prostatës.
Identifikimi i 12 proteinave, veçanërisht i shtatë proteinave që lidhen me format agresive, mund të ndihmojë në krijimin e metodave më të sakta të vlerësimit të rrezikut.
Megjithatë, zbulimi nuk përfaqëson ende një test të gatshëm për përdorim klinik dhe as një metodë të provuar për parandalimin e sëmundjes.
Nëse kërkimet e ardhshme konfirmojnë këto gjetje, analizat e gjakut mund të bëhen një mjet i rëndësishëm për identifikimin e hershëm të burrave me rrezik të lartë për kancer agresiv të prostatës. Për momentin, studimi përfaqëson një hap premtues drejt diagnostikimit dhe parandalimit më të mirë të një prej sëmundjeve më të rrezikshme për shëndetin e burrave. /GazetaExpress/
Burimi: Daily Mail / Universiteti i Oksfordit / Cancer Research UK
