Ish-zëvendësministri i Punëve të Jashtme, Muhamet Brajshori, në një opinion të publikuar në Kosovo 2.0, ka ngritur pikëpyetje mbi statusin real institucional të Gjykatës Speciale, lidhjen e saj me EULEX-in dhe përgjegjësinë e Bashkimit Evropian për marrëveshjet e arritura me Kosovën.
Në artikullin e titulluar “Brukseli kërkon që Kosova t’i respektojë zotimet e saj. Por kush e mban BE-në përgjegjëse?”, të publikuar më 16 tetor, Brajshori argumenton se përplasja ndërmjet Kosovës dhe BE-së për ndryshimet në Ligjin për Dhomat e Specializuara nuk është thjesht çështje juridike, por lidhet drejtpërdrejt me sovranitetin e Kosovës.
Sipas tij, Brukseli kërkon që Kosova të sillet si shtet sovran kur duhet të përmbushë detyrime ndërkombëtare, por shpesh e trajton si territor nën mbikëqyrje kur ajo ushtron autoritetin e vet.
Gjykatë e Kosovës apo vazhdimësi e EULEX-it?
Brajshori argumenton se Kosova ndryshoi Kushtetutën dhe miratoi ligje të posaçme për ta themeluar Gjykatën Speciale si pjesë të sistemit të saj gjyqësor. Megjithatë, BE-ja vazhdoi ta organizojë mbështetjen financiare dhe institucionale për këtë gjykatë përmes mekanizmave të lidhur me EULEX-in.
Ai përmend se BE-ja ka ndarë mbi 106 milionë euro për periudhën 2025–2027 për mbështetjen e procedurave gjyqësore në kuadër të kornizës financiare të EULEX-it.
Sipas Brajshorit, kjo krijon një kundërthënie thelbësore: Gjykata Speciale është themeluar në bazë të Kushtetutës së Kosovës, ndërsa EULEX-i funksionon në kornizën e Rezolutës 1244 të Këshillit të Sigurimit të OKB-së, e cila është neutrale ndaj statusit të Kosovës.
Ai thekson gjithashtu se aktivitetet e Gjykatës Speciale janë përfshirë në raportimet e Sekretarit të Përgjithshëm të OKB-së për Kosovën.
Për Brajshorin, kjo ngre pyetjen nëse Kosova krijoi vërtet një gjykatë të sajën apo vetëm ofroi bazën kushtetuese për një mekanizëm, funksionimi dhe mbështetja ndërkombëtare e të cilit mbetën kryesisht jashtë kontrollit të institucioneve të Kosovës.
BE-ja duhet të japë llogari për marrëveshjen e vitit 2014
Në opinion, Brajshori rikujton marrëveshjen e vitit 2014, të realizuar përmes shkëmbimit të letrave ndërmjet presidentes Atifete Jahjaga dhe përfaqësueses së lartë të BE-së, Catherine Ashton.
Ai thekson se Kosova e ratifikoi marrëveshjen në Kuvend, ndërsa kërkon që BE-ja të sqarojë publikisht bazën ligjore për pranimin e detyrimeve të saj dhe mënyrën e zbatimit të tyre.
Brajshori argumenton se marrëveshja kërkonte konsultime me BE-në për ndryshimet ligjore që prekin procedurat përkatëse gjyqësore, por nuk parashihte shprehimisht marrjen e miratimit të Brukselit.
Megjithatë, ai kritikon edhe institucionet e Kosovës që nuk realizuan konsultime me EULEX-in dhe Zyrën e BE-së në Prishtinë përpara miratimit të ndryshimeve ligjore, duke i dhënë kështu Brukselit një argument procedural që mund të ishte shmangur.
Premtimet për shkëputje nga EULEX-i dhe standardet e drejtësisë
Brajshori rikujton se partnerët perëndimorë e kishin prezantuar Gjykatën Speciale si mekanizëm të veçantë dhe të pavarur nga EULEX-i.
Por, sipas tij, vazhdimi i lidhjeve institucionale dhe financiare me këtë mision ka krijuar dyshime për përmbushjen e premtimeve të atëhershme.
Ai rikthen në vëmendje kritikat ndaj EULEX-it për korrupsionin e pretenduar, llogaridhënien dhe trajtimin e rasteve të ndjeshme, si dhe shqetësimet e ngritura për standardet e gjykimit të drejtë në Dhomat e Specializuara.
Sipas tij, BE-ja ka reaguar shumë më shpejt ndaj ndryshimeve ligjore të Kosovës sesa ndaj kritikave për standardet e drejtësisë në Hagë.
Kosova me detyrime shtetërore, por pa trajtim të barabartë
Brajshori e lidh këtë debat me qëndrimin e përgjithshëm të BE-së ndaj Kosovës.
Ai rikujton se pesë shtete anëtare ende nuk e njohin pavarësinë e Kosovës, se aplikimi për anëtarësim në BE nuk ka avancuar që nga dhjetori i vitit 2022 dhe se liberalizimi i vizave u vonua për vite, pavarësisht përmbushjes së kritereve
Ai kritikon edhe dallimin në trajtimin e Kosovës dhe Serbisë, duke përmendur masat kufizuese të BE-së ndaj Kosovës në vitin 2023 dhe mungesën e masave ekuivalente ndaj Serbisë pas sulmit në Banjskë.
Partneritet apo kujdestari evropiane?
Në përfundim, Brajshori thekson se kjo nuk nënkupton që ndryshimet e miratuara nga Kuvendi i Kosovës janë domosdoshmërisht të drejta. Sipas tij, ato mund të kenë mangësi serioze dhe duhet të shqyrtohen në raport me Kushtetutën, pavarësinë e gjyqësorit dhe të drejtat e palëve.
Megjithatë, ai argumenton se BE-ja nuk mund të kërkojë respektimin e detyrimeve nga Kosova pa dhënë llogari për zotimet dhe veprimet e veta.
Sipas Brajshorit, kundërthënia qëndron te fakti se Kosovës iu kërkua ta dëshmonte sovranitetin duke krijuar vullnetarisht një gjykatë, ndërsa sot ushtrimi i autoritetit mbi kornizën ligjore të po asaj gjykate trajtohet si shkelje ndërkombëtare.
Ai paralajmëron se, nëse marrëdhënia nuk ndërtohet mbi përgjegjësi të ndërsjella, ajo rrezikon t’i ngjajë gjithnjë e më shumë një forme kujdestarie të BE-së sesa një partneriteti ndërmjet palëve të barabarta.
Opinioni i plotë i Muhamet Brajshorit është publikuar në anglisht nëKosovo 2.0, më 16 tetor 2026.
