Tregu global i punës po përballet me një tronditje të thellë. Sipas një raporti të Forumit Ekonomik Botëror për vitin 2025, rreth 92 milionë vende pune mund të zhduken ose të transformohen rrënjësisht deri në vitin 2030 në mbarë botën si rezultat i inteligjencës artificiale dhe automatizimit. Në të njëjtën kohë, pritet të krijohen rreth 170 milionë vende pune të reja.
Kompanitë shpresojnë që IA t’u sjellë procese më të shpejta, reduktim të kostove dhe rritje të efikasitetit. Por disa prej tyre tashmë po tërhiqen. Pas investimeve të konsiderueshme, përfitimet reale, kostot operative dhe rreziqet tani po marrin rëndësi kryesore.
IA e specializuar me tepri për detyra të thjeshta
Firma e shërbimeve Accenture është një shembull i tillë. Sipas deklaratave të saj, ajo ka investuar tre miliardë dollarë amerikanë në sektorin e të dhënave dhe inteligjencës artificiale. Thuhet se më shumë se një miliard dollarë në vit janë shpenzuar për trajnimin e punonjësve, një pjesë e konsiderueshme e të cilëve i janë kushtuar trajnimit në inteligjencë artificiale.
Accenture po ndjek një strategji agresive për inteligjencën artificiale: vetëm ata që përdorin rregullisht mjetet e brendshme të inteligjencës artificiale kualifikohen të ngrihen në poste drejtuese. Thuhet se ky presion ka çuar në përdorimin e IA-së së kushtueshme edhe për detyra të thjeshta, si prezantimet, përmbledhjet ose planifikimi bazë.
‘IA përmirësohet vazhdimisht, gjë që shpjegon pse kostot e licencimit për modelet shumë të specializuara kanë arritur nivele të larta të papërballueshme,’ shpjegon Anne-Sophie Mayer, profesoreshë e specializuar në punën digjitale në Universitetin Ludwig Maximilian në Mynih. Tek Accenture, kostot janë rritur në mënyrë të jashtëzakonshme. Prandaj, në të ardhmen, buxheti i alokuar për person për aplikacionet e IA-së do të kufizohet në 29 dollarë në muaj. Çdo shpenzim që tejkalon këtë shumë do të kërkojë autorizim.
Punë shtesë në vend të efikasitetit
Kostot nuk ishin problemi i vetëm. Përmbajtja e gjeneruar nga IA shpesh dukej profesionale, por pas një shqyrtimi më të kujdesshëm rezultonte të ishte sipërfaqësore, e pasaktë ose ofronte pak vlera në formën e njohurive të reja.
Kjo çoi në një ngarkesë shtesë pune: punonjësit duhej të verifikonin informacionin, të korrigjonin gabimet dhe të ripunonin rezultatet. Ky fenomen njihet si ‘workslop’.
Ryan Roslansky, një drejtues në Microsoft, gjithashtu kritikoi në LinkedIn dokumentet e gjeneruara nga inteligjenca artificiale që nuk kishin ide të reja, duke e përshkruar atë si një ‘rreth vicioz’.
Mayer gjithashtu paralajmëron kundër ‘homogjenizimit të përmbajtjes’. Inteligjenca artificiale mund të jetë e dobishme për përmbledhje të thjeshta dhe detyra rutinë. Megjithatë, kur bëhet fjalë për interpretime dhe rekomandime për veprim, njeriu duhet të vazhdojë të luajë një rol vendimtar, në mënyrë që të krijohen njohuri të reja dhe të ruhen avantazhet konkurruese.
A e bën AI punonjësit më pak të aftë?
Studiuesit që specializohen në tregun e punës paralajmërojnë për një humbje afatgjatë të ekspertizës. “Delegimi i të menduarit çon në atrofizim konjitiv,” thotë Eric So nga Shkolla e Menaxhimit MIT Sloan. Ata që mbështeten tepër në inteligjencën artificiale rrezikojnë të humbasin aftësitë e tyre profesionale.
Mayer e sheh gjithashtu këtë si një rrezik. Inteligjenca artificiale shpesh i sugjeron përdoruesve se kanë të drejtë, gjë që mund të dobësojë të menduarit e tyre kritik.Veçanërisht problematike bëhet situata kur informacione të gabuara përfshihen pa u kontrolluar në proceset e brendshme. “Inteligjenca artificiale gabon. Dhe përgjegjësia për një rezultat gjithmonë qëndron tek njerëzit.”
A është inteligjenca artificiale pengesë për motivimin?
Mungesa e angazhimit të punonjësve është gjithashtu një problem. Sistemet e inteligjencës artificiale specifike për kompaninë mbështeten në pjesëmarrjen e stafit për të mësuar. Kjo mund të shkaktojë frikë se puna e dikujt mund të bëhet e panevojshme në afat të gjatë si rezultat i ndarjes së ekspertizës së tij.
Mayer-i përmend shembuj të kompanive ku punonjësit, për këtë arsye, kanë futur me qëllim informacione të pasakta. Së fundmi, ky konflikt u bë i dukshëm edhe në Meta: punonjësve u kërkua të trajnojnë modelet e IA-së, pas të cilave kompania pushoi nga puna rreth 7000 punonjës.
Kompanitë hezitojnë
Në Gjermani, shumë kompani aktualisht po hezitojnë për sa i përket inteligjencës artificiale. Sipas një studimi të Institutit për Kërkime mbi Tregun e Punës dhe Profesionet, deri në fund të vitit 2025 dy të tretat e kompanive nuk kishin përdorur mjete të IA-së. Shpesh mungonin rastet e përshtatshme të përdorimit, ekspertiza e nevojshme ose sistemet e përshtatshme të IT; mbrojtja e të dhënave gjithashtu luajti një rol.
Mayer beson se kjo ngurrim është pjesërisht i kuptueshëm dhe përmend katër parakushtet për zbatimin e suksesshëm të inteligjencës artificiale: Së pari, duhet të përcaktohet një problem specifik dhe një fushë përdorimi relevante. Së dyti, duhet të jenë në dispozicion të dhëna të pastra dhe të përshtatshme, pasi AI nuk përmirëson automatikisht proceset analoge me cilësi të dobët. Së treti, kompanitë duhet të mbeten të hapura ndaj AI pa ndjekur verbërisht çdo trend kalimtar. Së katërti, punonjësit duhet të aftësohen që të identifikojnë vetë raste të përshtatshme përdorimi dhe të njohin vlerën e shtuar të kësaj teknologjie./ DW
