Komisionerja evropiane për Zgjerimin, Marta Kos, ka deklaruar se pas varrimit të Ratko Mlladiqit, të dënuarit për gjenocid dhe krime të tjera lufte në Bosnje e Hercegovinë, me nderime shtetërore në Beograd, Bashkimi Evropian duhet të shqyrtojë seriozisht nëse Serbia është ende një kandidate e përshtatshme për anëtarësim.
Në një intervistë për gazetën gjermane Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ), Kos tha se Serbia ndodhet në një pikë kthese dhe se BE-ja duhet të vlerësojë nëse autoritetet dhe shoqëria serbe janë ende të sinqerta në rrugën drejt Bashkimit Evropian.
“Serbia është tani në një pikë kthese. Procesi i anëtarësimit kërkon edhe përballje me të kaluarën, pajtim të vërtetë. Bëhet fjalë edhe për sundimin e ligjit dhe orientimin strategjik të një vendi. Duhet të kontrollojmë se në çfarë mase Serbia është ende e sinqertë me rrugën e saj evropiane”, tha Kos për FAZ.
Ajo bëri të ditur se fillimisht do ta diskutojë këtë çështje me presidenten e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen. Sipas saj, raporti për gatishmërinë e Bashkimit Evropian për anëtarët e rinj pritet të përfundojë në fund të shtatorit dhe më pas mund të shërbejë si bazë për diskutime në Këshillin e BE-së në tetor.
Kos tha se është e gatshme të bëjë gjithçka që Serbia të mbetet në rrugën evropiane, por theksoi se kjo varet edhe nga vetë Serbia.
“Është edhe në duart e serbëve – jo vetëm të politikanëve, por edhe të popullsisë”, tha ajo, duke iu referuar edhe zgjedhjeve që pritet të mbahen në Serbi.
Duke shpjeguar vendimin për anulimin e vizitës së saj në Beograd në kohën e varrimit të Mlladiqit, Kos u shpreh ashpër ndaj mënyrës se si u trajtua figura e ish-komandantit serb të Bosnjës.
“Si mund të kremtohet dikush që është dënuar si kriminel lufte?”, tha ajo për FAZ.
Kos tha se nuk mund të udhëtonte në Beograd në një kohë kur, sipas saj, një numër i madh njerëzish, jo vetëm politikanë, po e glorifikonin Mlladiqin.
“Kurrë më nuk do të mund t’i shikoja në sy nënat e Srebrenicës”, tha komisionerja evropiane.
Ajo e cilësoi përballjen me të kaluarën si një nga temat më të vështira në Ballkanin Perëndimor, duke theksuar se kanë kaluar 31 vjet nga lufta në Bosnje e Hercegovinë.
Sipas Kos, përgjegjësia e elitave politike është që të shërojnë plagët e së kaluarës dhe jo t’i hapin ato përsëri.
“Bëhet fjalë jo vetëm për të vrarët. Bëhet fjalë edhe për ata që mbijetuan, që u përdhunuan dhe humbën anëtarë të familjes”, tha ajo.
Komisionerja evropiane solli si shembull Gjermaninë, e cila, sipas saj, ka mësuar shumë pas Luftës së Dytë Botërore. Ajo përmendi edhe një vizitë të ardhshme të ministrit gjerman për Evropën në Kragujevc, në lidhje me krimet e kryera nga gjermanët gjatë Luftës së Dytë Botërore.
Kos theksoi se nuk duhet të ndodhë që personat që u kanë shkaktuar kaq shumë vuajtje njerëzve të tjerë të glorifikohen.
Duke folur për të ardhmen e zgjerimit të BE-së, Kos tha se ndryshimet gjeopolitike e kanë detyruar Unionin të largohet nga logjika “gjithçka ose asgjë”, sipas së cilës një shtet mund të anëtarësohet vetëm pasi të ketë përmbushur të gjitha kushtet.
Ajo tha se BE-ja dëshiron integrim gradual të vendeve kandidate, përfshirë sektorë strategjikë si energjia, transporti dhe lëndët e para kritike.
Në këtë kuadër, Kos përmendi Moldavinë dhe Ukrainën, të cilat, sipas saj, BE-ja po i ndihmon që deri në fund të vitit 2027 të bëhen plotësisht të pavarura nga energjia ruse.
Ajo komentoi edhe propozimin e kancelarit gjerman Friedrich Merz për një anëtarësim të asociuar të Ukrainës në BE, duke thënë se ideja e integrimit gradual duhet të zbatohet për të gjitha vendet kandidate, veçanërisht për ato që kanë nevojë për më shumë kohë.
“Është krejt e qartë se Ukrainës do t’i duhet më shumë kohë se Malit të Zi”, tha Kos, duke shtuar se vendimin përfundimtar do ta përcaktojnë vendet anëtare të BE-së.
Komisionerja paralajmëroi gjithashtu se BE-ja duhet të nxjerrë mësime nga bllokimi i konsensusit evropian nga Hungaria dhe të krijojë mekanizma mbrojtës që do të garantojnë respektimin afatgjatë të rregullave dhe vlerave të Unionit nga anëtarët e rinj.
Kos bëri të ditur se në fund të shtatorit do të publikohet edhe një dokument që do të analizojë ndikimin konkret të zgjerimit mbi BE-në. Ajo paralajmëroi se zgjedhjet e rëndësishme që priten në Evropë vitin e ardhshëm mund të ndikojnë në vendimet e ardhshme për zgjerimin, veçanërisht nëse partitë euroskeptike forcohen.
Në fund, ajo tha se një Evropë më e fortë nënkupton edhe mbrojtje më të mirë të interesave të qytetarëve dhe se procesi i zgjerimit mund të shërbejë si mundësi që BE-ja të reflektojë edhe për veten.
