Aktgjykimi i 16 shtatorit 2026 ndaj Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit ka krijuar një situatë të re dhe jashtëzakonisht të ndjeshme për Republikën e Kosovës. Dhomat e Specializuara i shpallën të katër përgjegjës për një sërë krimesh lufte dhe shqiptuar dënime me burgim, ndërsa i shpallën të pafajshëm për akuzat për krime kundër njerëzimit.
Shkruan: Bedri Elezi
Ky vendim tashmë ka prodhuar reagime të fuqishme në Kosovë dhe jashtë saj dhe ka hapur një debat që nuk mund të trajtohet vetëm si debat politik apo emocional.
Këtu duhet të fillojë përgjegjësia institucionale e Kuvendit të Kosovës.
Nëse Kuvendi i Kosovës po shqyrton mundësinë e ndërmarrjes së një veprimi ndaj autorizimit të Dhomave të Specializuara, atëherë nuk duhet të veprojë mbi bazën e deklaratave politike, emocioneve apo presionit publik.
Kuvendi duhet së pari të kërkojë të vërtetën përmes një vlerësimi të pavarur ndërkombëtar.
Për këtë qëllim duhet të angazhohet një mekanizëm profesional, i pavarur dhe me kredibilitet ndërkombëtar – për shembull një institucion akademik, juridik ose një grup ekspertësh të njohur nga Evropa apo Mbretëria e Bashkuar – që të analizojë në mënyrë të pavarur:
– nëse Dhomat e Specializuara kanë vepruar brenda mandatit kushtetues dhe ligjor;
– nëse procedurat dhe standardet e procesit të rregullt janë respektuar;
– nëse standardet e administrimit dhe vlerësimit të provave janë respektuar;
– nëse dëshmitë e përdorura në proces kanë kaluar standardet e nevojshme të verifikimit dhe kundërshtimit;
– nëse ka pasur ndonjë tejkalim të kompetencave të përcaktuara me Kushtetutë dhe Ligjin Nr. 05/L-053;
– dhe nëse ekzistojnë prova të verifikueshme për ndonjë ndikim të jashtëm institucional, politik apo të inteligjencës në funksionimin e këtij mekanizmi.
Kjo kërkesë nuk duhet të nënkuptojë paraprakisht se Dhomat e Specializuara kanë vepruar jashtë mandatit.
Pikërisht kjo duhet të faktohet ose të rrëzohet nga një vlerësim i pavarur.
Kjo është rruga e një shteti serioz:
SË PARI FAKTET.
PASTAJ KONSTATIMET.
DHE VETËM PASTAJ VENDIMI INSTITUCIONAL.
Korniza juridike e Dhomave të Specializuara është e veçantë. Ajo buron nga ndryshimi kushtetues që shtoi nenin 162 dhe nga Ligji Nr. 05/L-053, i miratuar nga Kuvendi në vitin 2015. Vetë ligji përcakton se Dhomat janë të pavarura në ushtrimin e funksioneve të tyre dhe përcakton organizimin, funksionimin dhe juridiksionin e tyre.
Pikërisht për shkak të kësaj pavarësie, çdo pretendim për tejkalim të mandatit duhet të trajtohet me prova juridike dhe profesionale, jo me deklarata politike.
Nëse vlerësimi ndërkombëtar arrin në përfundimin se Dhomat kanë vepruar brenda mandatit dhe standardeve të përcaktuara, atëherë ky konstatim duhet të respektohet.
Por nëse një mekanizëm i pavarur konstaton shkelje serioze, tejkalim të mandatit apo rrethana që kanë cenuar integritetin e procesit, atëherë Kuvendi nuk mund të qëndrojë indiferent.
Në atë rast, Kuvendi duhet të shqyrtojë, në përputhje me Kushtetutën dhe ligjet në fuqi, nëse ekzistojnë bazat juridike për ndërmarrjen e veprimeve lidhur me autorizimin dhe vazhdimin e mandatit të këtij mekanizmi.
Sepse autorizimi institucional nuk mund të jetë autorizim pa kufij.
Dhe pavarësia e një gjykate nuk do të thotë se çdo pretendim për tejkalim të mandatit duhet të mbetet jashtë çdo shqyrtimi institucional.
Kjo bëhet edhe më e rëndësishme kur një proces gjyqësor me pasoja kaq të mëdha për shoqërinë kosovare ka prekur drejtpërdrejt besimin e qytetarëve në drejtësi dhe ka prodhuar tensione të forta politike e shoqërore.
Prandaj, Kuvendi duhet të marrë përgjegjësinë e tij.
Jo duke dhënë verdikt politik mbi gjykatën.
Jo duke zëvendësuar gjykatën.
Por duke kërkuar një vlerësim profesional ndërkombëtar, të pavarur dhe të dokumentuar, që qytetarët e Kosovës të dinë nëse institucioni të cilit i kanë dhënë mandat ka vepruar saktësisht brenda atij mandati.
Nëse del se ka vepruar drejt – kjo duhet të pranohet.
Nëse del se ka tejkaluar mandatin – atëherë Kuvendi duhet të veprojë.
Kjo nuk është luftë kundër drejtësisë.
Kjo është kërkesë për përgjegjësi të drejtësisë.
Kosova nuk duhet të ketë frikë nga një verifikim ndërkombëtar.
Përkundrazi, nëse procesi ka qenë i drejtë, një verifikim i tillë vetëm sa e forcon besimin në të.
Por nëse ekzistojnë shkelje, tejkalime apo ndikime të jashtme, atëherë ato duhet të dalin në dritë.
Sepse një shtet demokratik nuk mbrohet duke heshtur përballë dyshimeve.
Një shtet demokratik mbrohet duke kërkuar prova.
Prandaj mesazhi për Kuvendin e Kosovës duhet të jetë i qartë:
MOS MERRNI VENDIM MBI EMOCIONE.
MOS MERRNI VENDIM MBI PRESION.
KËRKONI SË PARI VERIFIKIM TË PAVARUR NDËRKOMBËTAR.
NËSE FAKTOHET TEJKALIMI I MANDATIT, ATËHERË SHQYRTONI MARRJEN E AUTORIZIMEVE.
Sepse në fund të fundit, çështja nuk është vetëm se çfarë ka vendosur një gjykatë.
Çështja është nëse një mekanizëm i krijuar në emër të Republikës së Kosovës ka qëndruar brenda kufijve të mandatit që i është dhënë.
Dhe këtë pyetje nuk duhet ta përcaktojë as politika, as emocioni dhe as propaganda.
Duhet ta përcaktojnë faktet, ligji dhe një vlerësim profesional i pavarur.
Kosova ka nevojë për drejtësi.
Por drejtësia ka nevojë për besim.
Dhe besimi ndërtohet vetëm atëherë kur institucionet janë të gatshme t’i nënshtrohen verifikimit.
