Gjatë dëgjesës së posaçme “Flashpoint: A Path Toward Stability in the Western Balkans” në Komitetin për Punët e Jashtme të Dhomës së Përfaqësuesve, kryetari i Nënkomisionit për Evropën, Keith Self, ngriti alarmin për rritjen e paqëndrueshmërisë në rajon dhe nevojën për një strategji më efektive amerikane për të shmangur përshkallëzime të reja.
Self paralajmëroi se, përveç agresionit rus ndaj Ukrainës, Ballkani Perëndimor mbetet rajoni më i paqëndrueshëm në Evropë, i përfshirë prej dekadash në tensione të pazgjidhura etnike, politike dhe territoriale.
Sipas tij, konfliktet e ngrira po krijojnë terren për ndërhyrje të aktorëve malinj si Rusia, Kina dhe Irani, të cilët po e shfrytëzojnë situatën për të minuar ndikimin e SHBA-ve, Bashkimit Evropian dhe NATO-s.
Një nga pikat qendrore të deklaratës së tij ishte rreziku i një konflikti të ri në rajon dhe pasojat e tij të menjëhershme për aleatët e NATO-s.
“Në rast të një konflikti të ripërtërirë, Shqipëria, Mali i Zi dhe Maqedonia e Veriut do të ishin drejtpërdrejt në vijën e zjarrit”, paralajmëroi Self.
Ai theksoi se një situatë e tillë mund të aktivizojë automatikisht kompetencat e Nenit 5 të Traktatit të NATO-s, duke e shndërruar konfliktin në një çështje të sigurisë kolektive euroatlantike.
Sipas tij, vendet e NATO-s në Ballkan duhet të ndërmarrin përpjekje të sinkronizuara mbrojtëse, si në aspektin ushtarak ashtu edhe politik, për të rritur aftësitë parandaluese dhe për të reduktuar hapësirën për ndërhyrje të aktorëve të jashtëm.
Në këtë kontekst, Self nënvizoi gjithashtu se Kosova mbetet veçanërisht e ekspozuar, për shkak të mungesës së anëtarësimit në NATO – një proces i bllokuar nga mosnjohja e pavarësisë së saj nga katër vende anëtare: Spanja, Greqia, Rumania dhe Sllovakia.
Kryetari i nënkomisionit përmendi një sërë faktorësh që, sipas tij, po ushqejnë brishtësinë e stabilitetit në rajon.
Konflikti i pazgjidhur Kosovë-Serbi, ku ngecja e marrëveshjes së Ohrit të vitit 2023 ka shtuar tensionet.
Përshkallëzimi politik në Bosnjë dhe përdorimi në rritje i kompetencave të Përfaqësuesit të Lartë, që Self i konsideroi “juridikisht të diskutueshme”.
Stagnimi i reformave të drejtësisë në Shqipëri, ku grumbullimi i dosjeve ka dobësuar besimin në institucionet dhe zbatimin e ligjit.
Rritja e ndikimit të aktorëve si Rusia, Kina dhe Irani, me ndërhyrje që variojnë nga mbështetja politike e grupeve separatiste deri tek sulmet kibernetike, furnizimi me armë dhe shfrytëzimi i korrupsionit lokal.
Self theksoi se Washington-i ka përgjegjësi të posaçme për të rivendosur ekuilibrin strategjik në rajon dhe për të shmangur mundësinë e përshkallëzimit të dhunës.
Ai përshëndeti përfshirjen e administratës Trump në çështjet e Ballkanit dhe i bëri thirrje Kongresit që të ushtrojë mbikëqyrje më të thellë dhe të mbështesë iniciativa që promovojnë stabilitet afatgjatë.
“Pa një ndryshim strategjie, SHBA-të nuk do të mund të parandalojnë rreziqet që kërcënojnë ekuilibrin e fuqisë në Evropë”, ravijëzoi ai.
