Presidenti ukrainas kishte të drejtë kur e quajti atë një “dhuratë” për udhëheqësin rus, por kjo marrëveshje është gjithashtu thellësisht e keqe.
Të premten, Donald Trump njoftoi se Vladimir Putin do t’u vinte në ndihmë shoferëve amerikanë. Pas një telefonate me presidentin rus, ai deklaroi se Rusia do të furnizonte “menjëherë” me më shumë se 300 000 tonë naftë “tregun amerikan dhe global”, 500,000 tonë të tjerë në nëntor dhe 1 milion ton më pas.
Ai tha se do të pasojnë edhe 3 milionë tonë të tjerë, në varësi të “gjendjes së rafinerive të tyre të naftës”. Brenda pak orësh, Thesari i SHBA-së lëshoi një licencë që lejonte naftën ruse të hynte në tregjet botërore deri në prill.
Momenti nuk është i rastësishëm. Nafta amerikane po kushton mesatarisht 6.28 dollarë për galon, afër rekordit të saj të të gjitha kohërave. Zgjedhjet e mesit të mandatit janë më pak se 1 muaj larg.
Në sipërfaqe, kjo duket si një marrëveshje për të ndihmuar amerikanët e zakonshëm. Në realitet, është një nga marrëveshjet më të ndyra që kam parë ndonjëherë. Volodymyr Zelensky kishte të drejtë kur e quajti atë një “dhuratë për Putinin” që do të financonte “terror dhe pabesi të mëtejshme” ndaj kombit të tij. Trump më pas bëri një thirrje të turpshme që Zelensky të rrëzohej, duke thënë se ishte koha që Ukraina të “ketë një president të ri”.
Problemi i dukshëm me këtë marrëveshje është se Rusia pothuajse me siguri nuk mund ta përmbushë atë.
Ukraina ka kaluar muaj duke goditur rafineritë ruse (të shtunën pati sulme të tjera me dronë). Ministria e saj e mbrojtjes thotë se 51% e kapacitetit të rafinimit të Rusisë është tani jashtë funksionit. Vetë Putini pranoi javën e kaluar se sulmet i kishin kushtuar Rusisë rreth 1% të PBB-së. Në qershor, furnizimi me naftë në rafineritë ruse ra në 3.8 milionë fuçi në ditë. Kjo është më e ulëta në më shumë se 20 vjet.
Rusia ishte dikur një nga eksportuesit më të mëdhenj të naftës në botë. Tani jo më. Më 31 korrik, Kremlini ndaloi eksportet e naftës dhe benzinës për të furnizuar pompat e saj. E ka zgjatur këtë ndalim 3 herë.
Gjatë javës deri më 24 shtator, dërgesat ruse të naftës nga portet e saj në Detin e Zi ranë në zero. Në gusht, Rusia importoi në fakt 368,000 tonë produkte nafte nga deti. Ky ishte numri më i madh që nga fillimi i pushtimit në shkallë të plotë.
Moska tani thotë se do ta heqë ndalimin e eksportit. Por ndalimi nuk ka qenë kurrë problemi. Rafineritë janë. Një vend që importon karburant për kamionët e vet nuk është i aftë të shpëtojë Amerikën. Ndoshta Putini do të dërgojë një ose dy ngarkesa simbolike në mënyrë që Trump të mund të shpallë fitoren. Por një premtim për të furnizuar “tregun global” është hartuar në mënyrë që askush të mos mund ta kontrollojë kurrë se është mbajtur.
Së dyti, edhe nëse mbërrijnë disa tonë, kjo ka fare pak rëndësi. Marrëveshja premton se do të arrijë në 1.8 milion tonë. Shtetet e Bashkuara përdorin rreth 190 milion tonë naftë në vit. Kjo është më pak se 1% e kërkesës vjetore, ose rreth 3 ditë e gjysmë konsumi.
Shtojini edhe 3 milionë tonët shtesë të paqartë dhe përsëri del pak më shumë se një javë. Çmimet e naftës ranë me 4.6% pas lajmit. Sapo tregtarët të shohin se sa të vogla dhe të pamundura janë këto dërgesa, kjo rënie do të zhduket.
Ajo që më shqetëson më shumë është politika. Më 18 shtator, saktësisht 3 javë para këtij njoftimi, Trump nënshkroi “Aktin Lindsey O. Graham” për Sanksionimin e Rusisë dhe Iranit, duke e kthyer në ligj. Ai u miratua në Senat me 86 vota pro dhe 11 kundër dhe në Dhomën e Përfaqësuesve me 262 vota pro dhe 159 kundër. Ai lejon tarifa deri në 100% për blerësit e mëdhenj të naftës dhe gazit rus. Logjika ishte e thjeshtë. Çdo blerës i energjisë ruse po paguan për luftën e Putinit. Nëse i ndërpret blerësit, i ndërpret paratë. Shtrydhe mjaftueshëm fort dhe Putinit mund t’i duhet të ndalet.
Gjithmonë dyshoja se Trump do ta ndëshkonte vërtet Indinë ose Kinën për blerjen e naftës ruse. Nuk e kisha imagjinuar kurrë që Shtetet e Bashkuara do të njoftonin se po blinin vetë karburant rus. Çdo ton naftë që shet Rusia i kthen paratë direkt në arkë lufte të Kremlinit.
Por diçka më e keqe po ndodh. Për herë të parë në këtë luftë, Ukraina ka një ndikim të vërtetë. Kur Rusia bombardon qytetet ukrainase, Ukraina godet rafineritë ruse. Të enjten, një bombë ruse goditi dy autobusë në Kramatorsk dhe vrau të paktën 30 civilë.
Putini e ka refuzuar ofertën e Zelensky-t për një armëpushim energjetik. Por nëse Ukraina do të vazhdonte dhe do të shkatërronte pjesën tjetër të kapacitetit të rafinimit të Rusisë, është e vështirë të besohet se Putini nuk do të binte dakord përfundimisht për një lloj armëpushimi të dukshëm.
Trump sapo e ka bërë këtë levë shumë më të vështirë për t’u përdorur. Për javë të tëra ai i ka thënë Zelenskyt të ndalojë së godituri naftën ruse sepse po “dëmton botën”. Tani ai e ka shkruar këtë në marrëveshje. 3 milionë nga tonët e premtuar varen nga gjendja e rafinerive të Rusisë. Që tani e tutje, çdo dron ukrainas që godet një të tillë do të paraqitet në Uashington si një sulm ndaj shoferëve amerikanë. Putini nuk mund ta kishte projektuar vetëm më mirë.
Pra, çfarë merr Trump në këmbim? Ndiqni marrëveshjet e biznesit.
E para është “Lukoil”. Gjigandi rus i naftës u sanksionua tetorin e kaluar dhe është detyruar të shesë asetet e tij ndërkombëtare, me vlerë rreth 20-22 miliardë dollarë. Të premten, blerësi i mundshëm amerikan, “Carlyle”, u largua pas muajsh pritjeje për miratim. Kandidati kryesor tani është një konsorcium i udhëhequr nga Todd Boehly , ish-bashkëpronari i Chelsea, i cili ka dhënë 2 milionë dollarë për projektet politike të Trump.
Partnerët e tij përfshijnë Sheikh Tahnoon bin Zayed të Emirateve të Bashkuara Arabe, i cili ka investuar në projekte që përfshijnë Jared Kushner, Steve Witkoff dhe djemtë e Trump, si dhe familjen katariane Al-Khayyat, e cila po ndërton një vendpushim në Shqipëri me Kushner dhe Ivanka Trump. Një agjenci qeveritare amerikane, Korporata e Financave të Zhvillimit, pritet të marrë pjesë. Dhe Kushner e ka diskutuar shitjen drejtpërdrejt me të dërguarin e investimeve të Putinit, Kirill Dmitriev.
I dyti është “Nord Stream”. Reuters raportoi të enjten se Kushner dhe Dmitriev kanë diskutuar gjithashtu sjelljen e një investitori amerikan në tubacionet e sanksionuara që dikur transportonin gazin rus në Gjermani. Shtëpia e Bardhë thotë se nuk ka pasur bisedime kohët e fundit.
Ja se si duken bisedimet e paqes nën këtë administratë. Burrat që negociojnë të ardhmen e Ukrainës janë të njëjtët burra, familjet dhe partnerët e biznesit të të cilëve pritet të përfitojnë nga asetet ruse. Dhe kjo është vetëm ajo që dimë deri më tani.
Kam kaluar gati 17 vjet, që kur avokati im Sergei Magnitsky u vra në një burg rus, duke parë Putinin të përdorte paratë për të blerë ndikim në Perëndim. Ai nuk e ka pasur kurrë kaq të lehtë.
Kongresi i dha Trumpit një mjet për t’i dhënë fund kësaj lufte. 86 senatorë votuan pro tij. Ata tani duhet të këmbëngulin që ai ta përdorë atë, në vend që ta shkëmbejë atë për disa ditë naftë më të lirë dhe një pjesë të “Lukoil”. Britania dhe Evropa duhet ta bëjnë të qartë se nuk do ta ndjekin. Ukraina e pagoi me gjak luftën e saj. Nuk duhet të shitet për një fitore të zgjedhjeve të mesit të mandatit.
